رسانه ملی و الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت صفحه 131

ص:140

چنانچه این تفاوت ها، مستظهر به تلاش و قابلیت های موجودات باشد، بی گمان می تواند حاکی از عدالت هم باشد. جامعه ای که در آن افراد حق خود را به شیوه های متناسب و با فنون و سازوکارهای مبتنی بر دانش و عقل بشری، دریافت می کنند _ و این حق می تواند حتی در نیاز گروهی ریشه داشته باشد _ جامعه ای عدالت محور است؛ یعنی مردم خودشان حق شان را به دست می آورند یا اگر نیازمندند، نیازشان هم حقی است که اعطای آن به عهده مکلفان به ادای آن است. عدالت در چنین جامعه ای، قاعده ای برای دینی بودن امور هم به شمار می رود، یعنی چنین نیست که هرچه دین گفت، عدالت باشد، بلکه هر آنچه عدالت است، دین بیان می کند.

یکی از ویژگی های مهم جامعه در الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت در بحث عدالت، برخوردار بودن افراد آن جامعه، از فرصت های یکسانی است که دسترسی و اکتساب آنها می تواند زمینه ساز عدالت در جنبه های گوناگون آن شود. به این معنا که بر مبنای استدلال برابری همه انسان ها در برابر قوانین و به منزله دانه های شانه بودن آنان در بهره مندی از مواهب طبیعی، باید نظام حقوقی و اقتصادی چنان شکل بگیرند که امکان بهره مند شدن همگان از فرصت های یکسان فراهم آید. چه افراد با امکانات خویش این امکان را تدارک ببینند یا دولت ناگزیر باشد برای کسانی که به هر دلیل موجهی نمی توانند زمینه ساز تساوی فرصت ها برای خویش شوند، این مهم را عملیاتی کند، یعنی مهم این است که استعدادی نباشد که به دلیل فقر و ضعف، شکوفا و فرصتی نماند که به دلیل نبودن امکانات، از آن استفاده نشود یا احتمالاً به تهدید مبدل شود.

2. احیای حقوق عامه