رسانه ملی و الگوی اسلامی _ ایرانی پیشرفت صفحه 77

ص:86

نهایی انسان، قرب الی الله به عنوان هستی بخش همه موجودات و سرچشمه تمام کمالات است و تأمین رفاه مادی انسان در حد معقول، در مقایسه با هدف نهایی (قرب الی الله)، به عنوان هدفی متوسط و به منزله ابزاری برای رسیدن به هدف نهایی است. بنابراین، مفهوم پیشرفت از دیدگاه اسلام، گسترده تر از آن است که فقط در جنبه های مادی هستی بگنجد. بدین ترتیب، مفهوم پیشرفت از دیدگاه اسلام، به دلیل نگاه دو بُعدی به انسان و جهان بینی الهی، متفاوت از مکاتب سرمایه داری و سوسیالیسم است، اهمیت مفهوم پیشرفت که بیانگر لزوم درونی کردن برداشت بومی و اسلامی از توسعه برای جوامع اسلامی دو چندان می کند.

الف) پیشرفت و توسعه اسلامی

اشاره

الف) پیشرفت و توسعه اسلامی

«توسعه»، لغت یا مفهوم جدیدی از تکامل بشری است. بشر به طور فطری به تکامل و بهبود علاقه مند است و در این راه، پیوسته می کوشد. بشر به طور ذاتی، در پی این است که از موقعیت فعلی به موقعیت مطلوب و مورد تصورش دست یابد. از روز نخست آفرینش هم، بشر در پی این تکامل بوده است. در چند قرن اخیر، مفهوم قدیمی تکامل به مفهوم جدید توسعه و توسعه یافتگی تبدیل شده است. گردونه ای را که غرب در چند قرن اخیر پدید آورده، این بوده که برای همان فرآیند تکامل بشری که از پیش وجود داشته و بشر به آن علاقه مند بوده، یک قالب علمی و کاربردی و روشی، ایجاد کرده است، اما دست یابی به آن رفاه مطلق مادی که هدف توسعه در غرب است؛ برای انسان کمال مطلوب نبوده و هدف از آفرینش و خلقت انسان نیز آن نبوده، بلکه آنها به صورت ابزاری برای رسیدن به اهداف عالی جلوه گر می شوند که دین