به یاد معلم صفحه 106

3. پشه های بسیار ریز و کوچکی که در فصل تابستان به چشم دیده می شود و باد آن ها را بدون اختیار به این سو و آن سو می برد. انسان های بی برنامه و بدون هدف بسان این پشه ها هستند. (1)

به هر حال، هر جامعه ای نیازمند به سه چیز است :

1. فقیه متّقی

اوّلین نیاز هر جامعه ای نیاز روحی و معنوی و دینی آن است، که با وجود فقیه باتقوا برطرف می شود. جالب این که در این حدیث هم بر علم و دانش فقیه تکیه شده، و هم تقوا و ورع او مدّ نظر قرار گرفته است. زیرا تقوا بدون علم و آگاهی انسان را به جایی نمی رساند، همانگونه که علم و دانش بدون تقوا مفید نیست.

عالمی که قصد دارد رهبری معنوی جامعه را بر عهده گرفته ومردم را هدایت کند، باید بهره کافی از علم و تقوا داشته باشد. البتّه نه تقوای عادی؛ بلکه تقوایی فراتر از انسان های عادی. به همین جهت استاد ما حضرت آیه الله حکیم؛ (2) تقوای معتبر برای مرجع

تقلید را چیزی فراتر از تقوای مردم عادی می داند. همانگونه که یک قاضی و امام جماعت و مانند آن ها نیاز به تقوایی افزونتر از دیگران نیاز دارند، در غیر این صورت تاب مقاومت در برابر وسوسه ها و مشکلات را نخواهند داشت.