به یاد معلم صفحه 107

«علم» نیروی محرّکه و «تقوا» نیروی بازدارنده است و هر اندازه نیروی محرّکه قوی تر باشد، باید قدرت نیروی بازدارنده نیز به همان نسبت بیشتر باشد. و لذا ترمز یک دوچرخه که نیروی محرّکه آن قدرت چندانی ندارد با یک کامیون هیجده چرخ یکسان نیست.

بنابراین، هر چه سطح علم بالاتر رود باید نیروی بازدارنده تقوا قوی تر باشد، تا بتواند به هنگام نیاز آن را کنترل کند. و از اینجا ضرورت تهذیب نفس برای عالمان، و وجود کلاس های اخلاق به موازات پیشرفت های علمی برای طلّاب، روشن و آشکار می شود.

2. زمامدار خیرخواه مقتدر

دومین نیاز هر جامعه ای وجود یک زمامدار و مدیر اجرایی است که هم متقدر باشد و مردم به فرمانش گوش فرا دهند و هم خادم مردم باشد و خیرش به آن ها برسد، که غالباً این دو با هم جمع نمی شود. انسان های خوب اقتدار لازم برای زمامداری را ندارند، همانگونه که مدیران مقتدر اهل خدمت کردن به مردم نیستند و در پی منافع خودند. و به همان نسبت که مدیر بدکار مضرّ است، انسان خوب فاقد اقتدار ضرر دارد. به همین جهت حضرت موسی علیه السلام به عنوان یک مدیر «قوی» و «امین» (1) مطرح شد، تا در سایه قدرت و امانت بتواند موفّق باشد.