- پیشگفتار 1
- جهل عذر نیست 4
- 1. وجوب طلب علم 4
- اشاره 4
- کمال دین چیست؟ 5
- کوتاهی در فراگیری علم ممنوع! 6
- اشاره 9
- 2. اوج کمال 9
- کمال چیست؟ 9
- 1. فهم عمیق دین 10
- 2. صبر در برابر مشکلات 12
- 3. تقدیر المعیشه 13
- اشاره 14
- 3. تفقّه در دین 14
- کسانی که مایل به تقلید نیستند 15
- شاخه های سه گانه مسایل دینی 15
- خطر جدایی از اهل بیت علیهم السلام 16
- وابستگی علمی به بیگانگان ممنوع 17
- اشاره 19
- 4. یا معلّم باشید یا شاگرد! 19
- عالم مطاع کیست؟ 20
- دین از سیاست جدا نیست 21
- ارتباط بین عالم مطاع و تشکیل حکومت اسلامی 23
- 5. برتری عالم بر عابد! 24
- اشاره 24
- عبادت، هدف آفرینش 25
- اشاره 25
- ب) عدد تکثیر و معنای آن 26
- الف) تفاوت مقامات علمی دانشمندان 26
- علل برتری عالم بر عابد 27
- 6. مردم بر سه دسته اند 30
- اشاره 30
- غُثاء چیست؟ 30
- اقسام سه گانه مردم در قرآن 31
- ضرورت تعلیم در محضر علمای ربّانی 32
- 7. اهمیّت فوق العاده علم آموزی 34
- اشاره 34
- 1. اعجاز علمی پیامبر صلی الله علیه و آله 35
- 2. علم دین یا همه علوم؟ 35
- الف) نیازی به پیروی از عالمان دین نیست! 36
- 3. ابزارهای دشمن در مبارزه با عالمان دین 36
- اشاره 36
- ب) تقلید ناپسند است! 37
- ج) علما با عصر صنعت هماهنگ نیستند! 38
- ه ) پخش شایعات 39
- د) علما اختلاف نظر دارند 39
- 8. اجر تعلیم دادن 41
- اشاره 41
- اوّل: مباشرت و تسبیب 42
- دوم: بازاریابی هرمی مشروع! 42
- سوم: گستره روایت 43
- چهارم: خطر آموزش های زشت 44
- 9. فضیلت علم، عالم و متعلّم 46
- اشاره 46
- بخش اوّل: ارزش فوق العاده علم 47
- بخش دوم: سخن خداوند با حضرت دانیال 48
- اخلاق در دنیای امروز 50
- اشاره 52
- 10. فراگیری، عمل کردن و نشر علم 52
- اخلاص در عمل 53
- اشاره 53
- الف) اخلاص حضرت موسی علیه السلام 54
- ب) اخلاص حضرت علی علیه السلام 55
- ج) اخلاص طوعه 55
- پاداش مخترعان و مکتشفان 56
- 11. نورانیّت علم 58
- اشاره 58
- 1. مخاطب روایت 58
- 2. علم رسمی و غیر رسمی 59
- 3. علم تنها به تعلّم نیست 60
- 4. کارهای خداوند بی حکمت نیست 60
- 12. حقوق دانشمندان و عالمان 61
- 1. همه موجودات زنده اند! 64
- اشاره 64
- 13. تسبیح همه موجودات برای طالب علم 64
- 3. ارزش فوق العاده طالب علم 65
- 2. رابطه بین تسبیح و علم 65
- 14. بخشنده ترین بخشندگان 67
- اشاره 67
- فلسفه سؤال 68
- بخشنده ترین ها 68
- 15. رهبری علم و دانش 70
- انسان ها در دنیا مسافرند 70
- اشاره 70
- جایگاه تقوا 73
- 16. موعظه های بی اثر! 73
- اشاره 73
- اشاره 75
- علوم مادّی و الهی 75
- 17. اخلاص 75
- معنای اخلاص و راه تحصیل آن 76
- اشاره 78
- 18. علم سودمند 78
- تفاوت انسان با حیوان 78
- فلسفه عمل برخلاف علم 79
- 19. عالمان و حاکمان 81
- روح و جسم در جامعه 81
- اشاره 81
- ضرورت تشکیل حکومت دینی 82
- 20. ارزش فوق العاده نشر علم و تبلیغ 84
- آثار سنّت های نیک 84
- اشاره 84
- تشبیه اعمال انسان به ابرها و کوه ها 85
- بُعد معنوی زندگی بشر 87
- 21. سلاح قلم و بیان 87
- اشاره 87
- چگونه خطیب خوبی شویم؟ 88
- بعد مادّی زندگی بشر 89
- پرسیدن عیب نیست 90
- 22. پرسش کلید علم و دانایی 90
- اشاره 90
- لزوم رجوع به متخصّص 91
- جوشش با مردم 92
- 23. مطالب بسیار مهم 94
- اشاره 94
- نکات قابل توجّه 94
- 24. دو چیز عجیب 96
- اشاره 96
- به سخن نگاه کن 96
- عفو و گذشت 98
- سالخوردگان 99
- 25. معلّم الخیر 99
- اشاره 99
- پیشوای دادگر 100
- معلّمان 100
- یادی از شهید مطهّری رحمه الله 101
- اشاره 102
- 26. نظام ارزشی اسلام 102
- ارزش ها و ضدّ ارزش ها 102
- علم و تقوا و ایمان 103
- ارتباط بین علم و تقوا و ایمان 104
- معنای «همج» 105
- اشاره 105
- 27. نیازمندی هر جامعه ای به سه چیز 105
- 1. فقیه متّقی 106
- 2. زمامدار خیرخواه مقتدر 107
- 3. پزشک متخصّص و مورد اعتماد 108
- سخت ترین عذاب! 109
- 28. شدیدترین عذاب ها 109
- فلسفه سختی عذاب عالم بی عمل 109
- اشاره 109
- عالم بی عمل یا عالم محتکر! 110
- اشاره 112
- مبارزه با معلول یا علّت؟ 112
- 29. مهم تر از علم! 112
- تفسیر دیگر روایت 113
- اوّل: یک دوره فشرده اخلاق اسلامی 115
- 30. عُجب مانع تحصیل علم 115
- اشاره 115
- سوم: خودبرتر بین به دنبال دانش نیست 116
- دوم: تفاوت خودبرتر بینی با مفاهیم مشابه 116
- پنجم: مبارزه با رذایل اخلاقی 117
- چهارم: نادانی و بخل مذموم ترین رذایل اخلاقی 117
- اشاره 118
- 31. ارکان سه گانه 118
- دوم: «عالم» باید «عامل» باشد 119
- اول: «عالم» باید «ناطق» باشد 119
- معنای حَسَب و نَسَبْ 121
- 32. شریف ترین حسب ها 121
- اشاره 121
- ارشاد جاهل و امر به معروف و نهی از منکر 124
- اشاره 124
- 33. تعلیم و تعلّم الزامی است 124
- معجزه حدیث فوق 125
- اشاره 127
- تفاوت «علم» و «باور» 127
- 34. علم و یقین 127
- علل عمل نکردن به علم و یقین 128
- علم بدون فهم! 130
- 35. همه چیز در پرتو اندیشه 130
- اشاره 130
- تلاوت بدون تدبّر 131
- عبادت بی تفکّر 132
- 36. معیار قبولی اعمال 134
- اشاره 134
- کیفیّت یا کمیّت؟ 134
- کیفیّت مقدم است 135
- سؤال کلید مجهولات 137
- 37. در پرسیدن خجالت نکشید! 137
- اشاره 137
- پرسش گری، افتخار مسلمانان است 138
- اشاره 140
- 38. حیای عالمانه و جاهلانه! 140
- سؤال و جواب حتّی در میدان جنگ 141
- اشاره 142
- 39. جایگاه دانشمندان 142
- برتری دانشمندان بر عابدان 143
- برتری علما بر شهدا 143
- 40. عالم بی عمل 145
- اشاره 145
- عالمان هواپرست قرن بیستم 146
- منابع و مآخذ 148
11. نورانیّت علم
اشاره
امام صادق علیه السلام فرمود: «لَیْسَ الْعِلْمُ بِالتَّعَلُّمِ، اِنَّما هُوَ نُورٌ یَقَعُ فی قَلْبِ مَنْ یُریدُ الله تبارک و تعالی اَنْ یَهْدِیَهُ؛ علم (تنها) به تعلّم وفراگیری از استاد حاصل نمی شود؛ بلکه نوری الهی است که نصیب کسانی می شود که خداوند اراده کرده آن ها را هدایت کند». (1)
این روایت به عبارات مختلف در منابع متعدّد (2) آمده است وما
آن را از کتاب ارزشمند بحارالانوار نقل کرده ایم.
چند نکته در مورد این حدیث درخور توجّه است :
1. مخاطب روایت
مخاطب این حدیث «عنوان بصری» است. وی از شاگردان مالک بن انس و از علمای عامّه محسوب می شود. شخص
1- . بحارالانوار، ج 1، ص 225، ح 17.
2- . به عنوان مثال حدیث مذکور در منیه المرید، ص 167 به شکل زیر نقل شده است :«لیس العلم بکثره التعلّم، و إنّما هو نور یَقْذِفُه الله تَعالی فی قلبِ مَنْ یُریدُ اللهُأنْ یَهْدِیهِ».