- پیشگفتار 1
- جهل عذر نیست 4
- 1. وجوب طلب علم 4
- اشاره 4
- کمال دین چیست؟ 5
- کوتاهی در فراگیری علم ممنوع! 6
- 2. اوج کمال 9
- اشاره 9
- کمال چیست؟ 9
- 1. فهم عمیق دین 10
- 2. صبر در برابر مشکلات 12
- 3. تقدیر المعیشه 13
- 3. تفقّه در دین 14
- اشاره 14
- کسانی که مایل به تقلید نیستند 15
- شاخه های سه گانه مسایل دینی 15
- خطر جدایی از اهل بیت علیهم السلام 16
- وابستگی علمی به بیگانگان ممنوع 17
- اشاره 19
- 4. یا معلّم باشید یا شاگرد! 19
- عالم مطاع کیست؟ 20
- دین از سیاست جدا نیست 21
- ارتباط بین عالم مطاع و تشکیل حکومت اسلامی 23
- اشاره 24
- 5. برتری عالم بر عابد! 24
- عبادت، هدف آفرینش 25
- اشاره 25
- ب) عدد تکثیر و معنای آن 26
- الف) تفاوت مقامات علمی دانشمندان 26
- علل برتری عالم بر عابد 27
- اشاره 30
- غُثاء چیست؟ 30
- 6. مردم بر سه دسته اند 30
- اقسام سه گانه مردم در قرآن 31
- ضرورت تعلیم در محضر علمای ربّانی 32
- 7. اهمیّت فوق العاده علم آموزی 34
- اشاره 34
- 2. علم دین یا همه علوم؟ 35
- 1. اعجاز علمی پیامبر صلی الله علیه و آله 35
- الف) نیازی به پیروی از عالمان دین نیست! 36
- 3. ابزارهای دشمن در مبارزه با عالمان دین 36
- اشاره 36
- ب) تقلید ناپسند است! 37
- ج) علما با عصر صنعت هماهنگ نیستند! 38
- ه ) پخش شایعات 39
- د) علما اختلاف نظر دارند 39
- اشاره 41
- 8. اجر تعلیم دادن 41
- دوم: بازاریابی هرمی مشروع! 42
- اوّل: مباشرت و تسبیب 42
- سوم: گستره روایت 43
- چهارم: خطر آموزش های زشت 44
- اشاره 46
- 9. فضیلت علم، عالم و متعلّم 46
- بخش اوّل: ارزش فوق العاده علم 47
- بخش دوم: سخن خداوند با حضرت دانیال 48
- اخلاق در دنیای امروز 50
- اشاره 52
- 10. فراگیری، عمل کردن و نشر علم 52
- اخلاص در عمل 53
- اشاره 53
- الف) اخلاص حضرت موسی علیه السلام 54
- ب) اخلاص حضرت علی علیه السلام 55
- ج) اخلاص طوعه 55
- پاداش مخترعان و مکتشفان 56
- 11. نورانیّت علم 58
- اشاره 58
- 1. مخاطب روایت 58
- 2. علم رسمی و غیر رسمی 59
- 4. کارهای خداوند بی حکمت نیست 60
- 3. علم تنها به تعلّم نیست 60
- 12. حقوق دانشمندان و عالمان 61
- اشاره 64
- 1. همه موجودات زنده اند! 64
- 13. تسبیح همه موجودات برای طالب علم 64
- 3. ارزش فوق العاده طالب علم 65
- 2. رابطه بین تسبیح و علم 65
- 14. بخشنده ترین بخشندگان 67
- اشاره 67
- فلسفه سؤال 68
- بخشنده ترین ها 68
- 15. رهبری علم و دانش 70
- اشاره 70
- انسان ها در دنیا مسافرند 70
- 16. موعظه های بی اثر! 73
- جایگاه تقوا 73
- اشاره 73
- اشاره 75
- علوم مادّی و الهی 75
- 17. اخلاص 75
- معنای اخلاص و راه تحصیل آن 76
- 18. علم سودمند 78
- اشاره 78
- تفاوت انسان با حیوان 78
- فلسفه عمل برخلاف علم 79
- 19. عالمان و حاکمان 81
- اشاره 81
- روح و جسم در جامعه 81
- ضرورت تشکیل حکومت دینی 82
- آثار سنّت های نیک 84
- 20. ارزش فوق العاده نشر علم و تبلیغ 84
- اشاره 84
- تشبیه اعمال انسان به ابرها و کوه ها 85
- بُعد معنوی زندگی بشر 87
- اشاره 87
- 21. سلاح قلم و بیان 87
- چگونه خطیب خوبی شویم؟ 88
- بعد مادّی زندگی بشر 89
- پرسیدن عیب نیست 90
- 22. پرسش کلید علم و دانایی 90
- اشاره 90
- لزوم رجوع به متخصّص 91
- جوشش با مردم 92
- اشاره 94
- 23. مطالب بسیار مهم 94
- نکات قابل توجّه 94
- اشاره 96
- به سخن نگاه کن 96
- 24. دو چیز عجیب 96
- عفو و گذشت 98
- سالخوردگان 99
- اشاره 99
- 25. معلّم الخیر 99
- معلّمان 100
- پیشوای دادگر 100
- یادی از شهید مطهّری رحمه الله 101
- 26. نظام ارزشی اسلام 102
- اشاره 102
- ارزش ها و ضدّ ارزش ها 102
- علم و تقوا و ایمان 103
- ارتباط بین علم و تقوا و ایمان 104
- معنای «همج» 105
- اشاره 105
- 27. نیازمندی هر جامعه ای به سه چیز 105
- 1. فقیه متّقی 106
- 2. زمامدار خیرخواه مقتدر 107
- 3. پزشک متخصّص و مورد اعتماد 108
- اشاره 109
- فلسفه سختی عذاب عالم بی عمل 109
- سخت ترین عذاب! 109
- 28. شدیدترین عذاب ها 109
- عالم بی عمل یا عالم محتکر! 110
- اشاره 112
- مبارزه با معلول یا علّت؟ 112
- 29. مهم تر از علم! 112
- تفسیر دیگر روایت 113
- اوّل: یک دوره فشرده اخلاق اسلامی 115
- 30. عُجب مانع تحصیل علم 115
- اشاره 115
- سوم: خودبرتر بین به دنبال دانش نیست 116
- دوم: تفاوت خودبرتر بینی با مفاهیم مشابه 116
- پنجم: مبارزه با رذایل اخلاقی 117
- چهارم: نادانی و بخل مذموم ترین رذایل اخلاقی 117
- اشاره 118
- 31. ارکان سه گانه 118
- اول: «عالم» باید «ناطق» باشد 119
- دوم: «عالم» باید «عامل» باشد 119
- معنای حَسَب و نَسَبْ 121
- اشاره 121
- 32. شریف ترین حسب ها 121
- اشاره 124
- 33. تعلیم و تعلّم الزامی است 124
- ارشاد جاهل و امر به معروف و نهی از منکر 124
- معجزه حدیث فوق 125
- تفاوت «علم» و «باور» 127
- اشاره 127
- 34. علم و یقین 127
- علل عمل نکردن به علم و یقین 128
- اشاره 130
- 35. همه چیز در پرتو اندیشه 130
- علم بدون فهم! 130
- تلاوت بدون تدبّر 131
- عبادت بی تفکّر 132
- اشاره 134
- 36. معیار قبولی اعمال 134
- کیفیّت یا کمیّت؟ 134
- کیفیّت مقدم است 135
- سؤال کلید مجهولات 137
- اشاره 137
- 37. در پرسیدن خجالت نکشید! 137
- پرسش گری، افتخار مسلمانان است 138
- 38. حیای عالمانه و جاهلانه! 140
- اشاره 140
- سؤال و جواب حتّی در میدان جنگ 141
- 39. جایگاه دانشمندان 142
- اشاره 142
- برتری دانشمندان بر عابدان 143
- برتری علما بر شهدا 143
- اشاره 145
- 40. عالم بی عمل 145
- عالمان هواپرست قرن بیستم 146
- منابع و مآخذ 148
و آن ها که می گویند: «ما عبادت را رها کرده در خلسه فرو می رویم» افراد منحرفی هستند.
3. علم تنها به تعلّم نیست
با توجّه به توضیحات بالا معنای روایت روشن شد. این که می فرماید: «علم به تعلّم نیست» یعنی «تنها به تعلّم نیست». ما این قید «تنها و فقط» را از ادلّه زیادی که در مورد وجوب فراگیری علم وجود دارد استفاده می کنیم. بنابراین، برای رسیدن به علم، علاوه بر تعلّم و درک محضر استاد، نور الهی، نیز لازم است. و این نور شامل کسانی می شود که خداوند اراده کرده آنها را هدایت کند.
4. کارهای خداوند بی حکمت نیست
خداوند متعال بی حساب و کتاب کسی را برای هدایت انتخاب نمی کند. آن عالم حکیم بدون حکمت، نور علم را در قلب کسی نمی تاباند، بلکه این کار را در مورد قلب های آماده انجام می دهد. در تفسیر نمونه در بحث هدایت و ضلالت بطور مشروح گفته ایم که تا افراد قابلیّت هدایت یا ضلالت پیدا نکنند خداوند آن ها
را هدایت یا گمراه نمی کند. (1) بنابراین، گام های نخستین باید از خود
ما باشد.
1- . در جلدهای مختلف تفسیر نمونه، از جمله جلد 19، ص 389، ذیل آیه 3 سوره زمر،وج 24، ص 128، ذیل آیه 5 سوره جمعه، به این مطلب اشاره شده است.