- دیباچه 1
- تبیین موضوع 8
- هدف پژوهش 9
- فرضیه های پژوهش 9
- فرضیه اصلی 10
- دیگر فرضیه ها 10
- واژه های مهم در مفهوم کار 12
- اشاره 12
- 2. عَمَل «یَعْمَلون» 13
- 1. فِعل «فاعل» 13
- 3. شُغل «شَغَلَتْنا»، «شُغُل» 13
- 5. أمر «الْأَمر»، «أَمْرُهُم» 14
- 4. صُنْع «اِصْنَعْ»، «صَنْعَه»، «مَصانِع» 14
- 7. سعی «سعی»، «سَعْیُهُمْ»، «لِسَعْیِه» 15
- 6 . شأن 15
- 8 . کَسَب «اِکْتَسَبُوا»، «اِکْتَسَبْنَ» 15
- 9. کَدْح «کادِح»، «کَدْحا» 16
- 11. جهد «جهاد» 16
- 10. جوب «جابوا» 16
- 13. «جِدّ» 17
- 12. سخر «سخّر»، «سَخَّر لکم»، «سُخریا» 17
- واژه های مرتبط با مصادیق کار 18
- 16. «کَدّ» «اَلْکادّ»، «کَدیده» 18
- واژه های مربوط به آداب و مقررات کار 21
- ب) ارتباط با خدا 21
- الف) شناخت حلال و حرام 21
- ج) آداب کار 22
- د) آداب کار در ارتباط با دیگران 23
- واژه های مربوط به آثار کارهای حرام 25
- الف) آثار زیان بار کارهای حرام 25
- ب) آثار معنوی و مادی کارهای حلال 26
- واژه های مربوط به نقش عوامل غیر کاری در زندگی 27
- الف) رزاق بودن خداوند 27
- ج) گناه و تنگی روزی 28
- د) عمل صالح و گشایش روزی 28
- ب) گشایش و تنگی روزی 28
- اشاره 29
- اشاره 29
- بخش دوم: انسان و کار از نگاه وحی 29
- الف) نگرش قرآن به انسان 29
- هدف های اجتماعی انسان 32
- 2. هدف مندی انسان 32
- 3. اجتماعی بودن انسان 33
- 4. رابطه فرد و جامعه 34
- 6 . خوش بختی و بدبختی 35
- اشاره 41
- زندگی به اندازه کفاف 42
- اشاره 43
- 1. عبادی بودن کار 43
- 2. کار در ردیف جهاد 45
- 3. کار، نشانه الهی 46
- 4. بیکاری، امری نکوهیده و ناپسند 46
- 5. کار، مایه عزت 47
- اشاره 49
- انواع کار از دیدگاه ارزشی 49
- کارهای ناسازگار با تعالی انسان 50
- الف) کارهای عبادی و غیر عبادی 50
- ب) کارهای حلال و حرام 51
- ج) کارهای مکروه 57
- اشاره 58
- کارهای مناسب از دیدگاه اسلام 59
- 1. تعلیم و تربیت 59
- 2. دین پژوهی 62
- 4. امر به معروف و نهی از منکر 63
- اشاره 63
- ب) وظیفه حکومتی 65
- دایره حِسْبه در فقه اسلامی 66
- 5. قضاوت 66
- اشاره 67
- 6 . حفظ امنیت 67
- الف) حق حاکمیت از آن مؤمنان است 68
- ب) وصف پیکار گران عصر امام زمان علیه السلام 69
- ج) نگهبانی از مرزها 69
- د) فراهم ساختن امکانات نظامی 69
- کشاورزی 70
- 7. کشاورزی و باغداری 70
- باغداری 71
- الف) انسان کِشت کننده است نه رویاننده 72
- ب) ذخیره سازی 73
- ج) باغی آباد با میوه های گوناگون 73
- ویژگی هدایت کنندگی نعمت های الهی 74
- د) رزق پاکیزه 74
- اشاره 75
- الف) مالک بودن انسان 76
- د) یادآوری برخی از منفعت ها 76
- ج) آوردن نام برخی از چهار پایان 76
- ب) حلال بودن بهره برداری 76
- ه) مایه پند و عبرت 77
- اشاره 78
- 10. تجارت 78
- الف) آیات مربوط به تجارت 79
- ب) تجارت حلال و حرام 80
- اشاره 80
- ج) منع نکردن از تجارت مشروع 80
- 11. بهره برداری از دریا و رودخانه ها 80
- ب) صیادی و استخراج معادن زیردریایی 81
- الف) تجارت دریایی 81
- ج) فعالیت های نظامی از راه دریا 82
- د) سد سازی و پرورش ماهی در رودخانه ها 82
- ه) کشتی ها و سفینه های کوه آسا 82
- اشاره 83
- الف) آهن؛ محور کارهای صنعتی 83
- 12. صنعت 83
- ج) صنعت کشتی سازی 84
- ب) صنعت زره سازی 84
- 13. گردش گری 85
- الف) اجاره اموال 88
- 14. اجاره 88
- ب) اجرت به ازای کار 88
- اشاره 88
- 15. کارگری 89
- الف) مفهوم کارگری 89
- ب) ارزش و اهمیت کارگری 89
- ج) کارگری در قرآن 91
- نمونه قرآنی 92
- 16. کار زنان 93
- اشاره 93
- دسته بندی کلی کارها 94
- اشاره 96
- فصل اول: عوامل 97
- راحتی 97
- اشاره 97
- الف) اهداف 98
- 1. میل به نیازهای اولیه 99
- ب) انگیزه ها 99
- اشاره 99
- اشاره 99
- الف) زینت های ناپسند (شیطانی): 100
- ب) زینت های پسندیده 102
- اشاره 103
- 2. شخصیت طلبی 103
- ب) شخصیت طلبی پسندیده 105
- 3. انگیزه بقا 106
- اشاره 106
- الف) انگیزه بقای ناپسند 107
- اشاره 108
- الف) پیشی گرفتن از یکدیگر در نیکی ها 108
- 4. انگیزه خدا جویی 108
- ج) خدمت به بندگان و انتظار پاداش از خدا 111
- د) در جست وجوی خشنودی الهی 113
- اشاره 115
- اشاره 115
- الف) موانع درونی 115
- 2. دید منفی به دنیا 116
- 3. برداشت منفی از رزاق بودن خداوند 117
- 4. تنبلی و سستی 117
- ب) موانع بیرونی 118
- 1. بهره کشی از عده ای به قیمت بیکاری دیگران 118
- اشاره 118
- 2. بیکاری در نتیجه فن آوری 119
- 3. بیکاری پنهان 120
- اشاره 120
- 4. نظام اجتماعی نادرست 120
- ب) توزیع ناعادلانه ثروت 121
- الف) چند شغلی 121
- فرق آداب با اخلاق 122
- تعریف ادب 122
- بخش ششم: آداب و قراردادهای کاری 122
- اشاره 122
- ادب اسلامی و التقاط 123
- قراردادهای کار 124
- فرق آداب با قراردادها 124
- الف) شناخت درست کار 125
- آداب و قراردادهای کار 125
- 2. آخرت گرایی در کارها 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- 1. ارزش و اهمیت کار 125
- 3. شناخت حلال و حرام 127
- الف) تعریف حلال و حرام 127
- اشاره 127
- پاکیزگی و پلیدی 128
- 4. رابطه ایمان و عمل صالح 129
- اهمیت نیت 130
- اشاره 130
- 1. نیت در کار 130
- ب) آداب کار در ارتباط با خدا 130
- اخلاص در نیت 131
- تعریف عمل خالص 132
- 2. آغاز کارها به نام خدا 132
- 4. پرهیز از کارهای حرام 133
- 3. «ان شاء اللّه» گفتن 133
- هشدار به مؤمنان 134
- اشاره 134
- 5. اهمیت دادن به نماز 134
- نماز در صحنه کاروزار 135
- در وصف یاد کنندگان خدا 135
- درخواست دنیا یا آخرت؟ 137
- 6 . درخواست از خدا 137
- اشاره 137
- درخواست از فضل خدا 138
- اشاره 140
- 7. توکل بر خدا 140
- تعریف توکل 141
- فرق توکل و تفویض 141
- ذوالقرنین و بهره مندی از وسیله ها 142
- توسل به وسیله ها 142
- یعقوب پیامبر و بهره مندی از وسیله ها 143
- 8 . صبر و شکیبایی 144
- تعریف صبر 144
- اشاره 144
- پاداش صبر کنندگان 145
- 9. خشنود شدن به خشنودی خدا 145
- تأثیر صبر 145
- اشاره 146
- ج) آداب کار 146
- 1. دور اندیشی 146
- 2. تقسیم کار 147
- یوسف پیامبر و خزانه داری مصر 148
- 2. کاردانی 148
- اشاره 148
- 1. امانت داری 148
- زمامداری طالوت 149
- نگرش قرآن به زن 150
- اشاره 150
- حقوق اجتماعی زن 151
- برابری حقوق زن و مرد 152
- اختلاط زن و مرد 153
- نهی از آرزوی بیهوده 154
- نه ماندن در خانه و نه اختلاط 154
- کشاندن زنان به بازار کار 155
- نتیجه 155
- کار کودکان 156
- زمان استراحت 158
- 3. تقسیم زمان 158
- اشاره 158
- زمان کار 159
- شب کاری 159
- خواب بین روز 159
- کار و استراحت 160
- 4. سحر خیزی 161
- 5. به فال نیک گرفتن 162
- اشاره 162
- سعد و نحسی روزها 162
- فال نیک یا بد زدن 163
- فال بد زدن در قرآن 163
- 1. تعریف «تَطَیُّر» و «تَفَأُّل» 164
- 2. فرق بین «تطیّر» و «تفأّل» از دیدگاه اسلام 165
- 3. اثر روانی این امر 165
- شیوه عملی در کارها 166
- 6 . استمرار کار 167
- 7. عجله در کار 169
- اشاره 169
- انسان؛ عجول بالطبع 169
- عجله ناپسند 170
- قرآن و عجله در کارهای خیر 171
- عجله پسندیده 171
- روایات و عجله در کارهای خیر 171
- حرص ناپسند 172
- 8 . حرص بر کار 172
- اشاره 172
- در تضمین روزی و منع حرص 172
- سیری ناپذیری انسان حریص 173
- پرکاری پیامبر خدا 174
- پرکاری اهل بیت علیهم السلام 174
- کم کاری 175
- به تأخیر انداختن کارها 175
- 9. کیفیت کار 176
- اشاره 176
- 1. حُسن برخورد 177
- د) آداب و قراردادهای کار در ارتباط با دیگران 177
- 2. مشورت 178
- اشاره 178
- روش مؤمنان 179
- حق مشاور و مشورت کننده 179
- ویژگی مشاور 179
- فایده های مشورت 180
- اشاره 181
- ملاک همکاری 181
- 3. همکاری 181
- 4. رعایت عدل و احسان 182
- 5. قرارداد 183
- اشاره 183
- 1. مشخص بودن نوع کار 184
- 2. رعایت تناسب میان شغل و شاغل 184
- 4. مزد کار 185
- 5. وکیل قرار دادن خدا 185
- 6 . عمل به تعهد 185
- اشاره 188
- 6 . وفای به عهد 188
- فراگیر بودن مفهوم عهد 188
- لزوم وفای به عهد 189
- اهمیت وفای به عهد 189
- امین بودن انبیای الهی 191
- اشاره 191
- انسان و بار امانت الهی 191
- امانت داری در نگاه علی علیه السلام 192
- اشاره 193
- 8 . راست گویی 193
- راستگویی و دیگر آداب 193
- سوگند برای نیرنگ 195
- سوگند 195
- نقض سوگند 195
- 9. اختیار و مسئولیت 196
- اشاره 196
- محدودیت های اختیار 196
- اشاره 201
- 10. نظم و انضباط 201
- تعریف انضباط 201
- تشویق و تنبیه 202
- انضباط اجتماعی 203
- اشاره 204
- ه) دیگر موضوع های مرتبط با آداب کار 204
- اشاره 205
- ابعاد فرهنگ 205
- تعریف فرهنگ کار 205
- فرهنگ کار از دیدگاه اسلامی 206
- نمود فرهنگ کار در جوامع اسلامی 207
- خداباوری؛ رمز پیروزی 208
- وظیفه دست اندر کاران 208
- مفهوم کار 209
- تعریف وجدان کاری 209
- اشاره 209
- 2. وجدان کاری 209
- مفهوم وجدان 209
- اشاره 210
- عوامل تأثیرگذار بر وجدان کاری 210
- 3. قانون کار 210
- تأثیر وجدان کاری 210
- اشاره 211
- مرجع رسیدگی به امور کارکنان 211
- اشاره 213
- 1. دنیازدگی و انکار معاد 214
- الف) آثار کارهای حرام 214
- اشاره 214
- 2. طغیان در «روزی» و غضب الهی 215
- 3. زراندوزی 215
- اشاره 215
- الف) مال دوستی افراطی 216
- ب) منع انفاق 216
- د) عذاب قیامت 217
- ج) کم فروشی 217
- ه ) دیگر آثار 218
- اشاره 218
- 4. ربا 218
- جنگ با خدا و رسول 219
- آثار زیان بار ربا 219
- هلاکت جامعه 220
- پی آمدهای گسترش رباخواری 220
- سبک شمردن حرام 220
- فرار از ربا 221
- ترک شدن قرض الحسنه 221
- ترک شدن واجبات 221
- اثر ربا در قیامت 222
- 5. رشوه 223
- شراب 224
- 6 . داد و ستد چیزهای زیان آور و ناپاک 224
- قمار 224
- اشاره 224
- آثار بد شراب و قمار در قرآن 225
- ب) آثار کارهای حلال 226
- یک - آثار معنوی کار 226
- کارهای مکروه 226
- اشاره 226
- 2. پرورش عقل 227
- اشاره 227
- آثار معنوی فردی 227
- 1. پر کردن وقت های بیکاری 227
- نقش تجارت در افزایش عقل 228
- 4. تجلیل از افراد نمونه 229
- 5. پاداش آخرتی 229
- 3. نوآوری 229
- آثار معنوی جمعی 229
- اشاره 232
- دو - آثار مادی کار 232
- آثار فردی 233
- اشاره 233
- 1. مالکیت خصوصی 234
- 2. حقوق و دستمزد 236
- تعریف ها 236
- آیات مرتبط با حقوق و دستمزد 237
- آثار اجتماعی 241
- انفاق 243
- انفاق؛ عامل نجات جامعه از هلاکت 243
- الف) مفهوم رزق 245
- یک - رزاق بودن خداوند 245
- ب) تأکید قرآن بر توجه به رزاق بودن خداوند 245
- اشاره 245
- اشاره 245
- ج) تضمین روزی 246
- د) برداشت منفی از تضمین روزی 247
- اشاره 247
- مستجاب نشدن دعا بدون کار 247
- اشاره 249
- ه) گشایش و تنگی روزی 249
- روزی خوردن از بیت المال 249
- 2. امتحان الهی 251
- 3. جلوگیری از سرکشی 252
- اشاره 253
- دو - گناه 253
- 4. عذاب الهی 253
- الف) روگردانی از یاد خدا 255
- نکته ها 256
- اشاره 257
- ب) کفران نعمت 257
- 1. داستان دو مرد غنی و فقیر 258
- 2. داستان چند باغدار 259
- 3. ناشکری قوم «سبا» و سیل ویرانگر 260
- 4. داستان قریه ای ناسپاس 261
- 5. کفران نعمت های معنوی 261
- 6. استدراج به وسیله نعمت 262
- اشاره 262
- تعریف استدراج 264
- اشاره 266
- ج) ظلم؛ عامل هلاکت جامعه 266
- عذاب فرعونیان 267
- عذاب قوم ثمود 267
- عذاب قوم عاد 267
- اشاره 268
- سه - عمل صالح 268
- اشاره 269
- الف) ایمان و تقوا 269
- 2. پایداری بر ایمان و روزی فراوان 270
- 1. گشودن برکت های آسمان و زمین 270
- 3. تقوا و روزی 271
- 1. شکر نعمت و گشایش زندگی 272
- ب) شکر نعمت 272
- اشاره 272
- ادای حق اللّه و افزایش روزی 273
- شکر قلبی 274
- شکر زبانی 274
- 2. مراتب شکر نعمت 274
- شکر عملی 274
- اشاره 274
- اشاره 275
- ج) دعا و استغفار 275
- 1. بشارت هود 276
- 2. بشارت نوح 276
- استغفار و فراوانی نعمت 276
- 4. توصیه امام صادق علیه السلام 277
- 3. خطبه درخواست باران 277
- د) هجرت 278
- اشاره 279
- یک - حدود الهی 279
- الف) حد تکوینی 279
- اشاره 279
- بخش نهم: سطح مطلوب زندگی 279
- دو - نفی فقر و نداری 280
- ب) حد تشریعی 280
- ج) حد اعتدال 280
- اشاره 282
- سه - نفی زراندوزی 282
- ب) بدترین آثار زراندوزی 283
- 1. نابودی دین و آخرت 283
- الف) ریشه زراندوزی 283
- اشاره 283
- 2. فقر و آثار بد آن برای دیگران 284
- ج) پیشگیری از زراندوزی 285
- اشاره 286
- الف) تشویق به زندگی در حد عفاف و کفاف 286
- چهار - در حد عفاف و کفاف 286
- اشاره 288
- ب) حد سطح زندگی 288
- آیات اسراف و تبذیر 289
- 2. اسراف بالاترین حد 289
- نشانه های اسراف کار 290
- 3. اقتصاد و میانه روی 291
- اشاره 291
- اهمیت اقتصاد و تدبیر در زندگی 292
- توصیه قرآنی 293
- ج) الگوهای زندگی در حد عفاف و کفاف 294
- اشاره 298
- 1. ترویج سطح مطلوب زندگی 298
- د) نقش دولت در سطح زندگی مردم 298
- اشاره 299
- تأمین زندگی فردی 299
- سطح زندگی دولت مردان 299
- 2. تأمین سطح مطلوب زندگی 299
- 3. ایجاد تعادل اجتماعی 300
- تأمین در سطح زندگی اجتماعی 300
- اشاره 300
- ایجاد اشتغال 301
- نتیجه 302
- نتیجه گیری نهایی 302
- کار و برنامه سازان رسانه 307
- پیشنهادها 310
- پرسش های کارشناسی 314
دیباچه
انسان برای رسیدن به کمال، یعنی مقام قرب الهی آفریده شده است. انسان موجودی دارای دو بُعد مادی و معنوی است و بعد مادی او اقتضا می کند که با کار و تلاش، نیازمندی های خود را برآورده سازد. از این رو، پروردگار جهانیان نه تنها امکانات لازم را در اختیار انسان قرار داده است، بلکه به او می فرماید هر آن چه را در آسمان و زمین است، برای تو و تو را برای عبادت خودم آفریدم.
با این حال، انسان فراموش کار یا به نعمت های مادی و زندگی دنیایی، دل خوش کرده و از اهداف والایی که مورد خشنودی آفریدگار اوست، بازمانده و کار را که باید وسیله رسیدن به هدف باشد، هدف پنداشته است یا این که راه تفریط پیموده و کار را امری زیادی انگاشته است.
مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما بر آن شد تا کار در زندگی فردی و اجتماعی را از دیدگاه اسلام بررسی کند و راه حل هایی را برای رهایی از دنیازدگی و ترک دنیا - همان افراط و تفریط در این زمینه - ارایه دهد. از