وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 110

1- الکافی:7/28؛ الفقیه: 4/145؛ وسائل الشیعه: 15/325.

2- المختصرالنافع: 256؛ التنقیح الرائع: 2/306؛ جواهرالکلام: 28/20 و ...

3- غایه المراد: 2/424.

4- جواهر الکلام: 28/20.

5- قواعدالاحکام: 2/390؛ جامع المقاصد: 9/36.

6- المختصر النافع: ص256؛ شرائع الاسلام: 2/213.

7- کشف الرّموز: 2/47.

8- مفتاح الکرامه: 9/43.

9- ملحقات العروه: 2/207-208

10- تحریر الوسیله: 2/69.

11- جامع المقاصد: 9/36.

12- الاستبصار: 3/303.

13- التّنقیح الرائع: 2/306.

4- صاحب مسالک این روایات را شاذّ و مخالف اصول مذهب بل اجماع مسلمین می داند که برای تأسیس چنین حکمهایی صلاحیت ندارند(1)

بنابراین، قوّت قول به عدم صحّت وقف صَبی چندان به مؤونه نیاز ندارد.

صاحب عروه در این باره می نویسد: می توان گفت؛ روایاتی هم که در باب جواز صدقه صَبیّ وارد شده است به صدقات جزئی که کودکان در زندگی خود دارند، مربوط است نه وقف که حدّاقلّ مشکوک است و اصل عدم صحّت آن می باشد.(2)

مطلب دیگر این که برخی از بزرگان تصریح کرده اند که اگر کودک ممیّز به وقف وصیّت کند، این وصیّت، صحیح و نافذ است وبر وصیّ است که آن را انجام دهد.(3)

البتّه این نظر مبتنی بر این است که در باب وصیّت، وصیّت کودک ممیّز صحیح و نافذ باشد.

شرط پنجم: اختیار و قصد

دیدگاه امامیّه

اختیار و قصد نیز از شرایطی هستند که همه اعلام در همه عقود و غیر آنها مفروغٌ عنه می دانند. مطلبی که محلّ بحث ما در این جاست، این است که اگر کسی در انجام عملی چون وقف مُکرَه شد،امّا بعد از آن راضی گردید، آیا صحیح است یا رضایت بعدی تأثیر ندارد؟ صاحب مفتاح الکرامه از تحریر، نقل کرده است که:

اجازه در رضایت مُکرَه همانند اجازه مالک در وقف فضولی است. (و بعد خود ادامه می دهد که:) اگر ما در وقف، قصد قربت را معتبر ندانیم، اشکالی در نفوذ چنین وقفی نیست؛ همان طور که درباب بیعِ مُکرَه قایل هستیم. امّا اگرقصد قربت را معتبربدانیم،

ممکن است به ذهن بیاید که قصد قربت بعد از عقد مؤثّرنیست.(4) صاحب مفتاح سپس خوداین عدم تأثیررا تضعیف می کند.این مطلب درمبحث وقف فضولی روشنتر خواهد