وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 152

1- المبسوط: 3/292.

2- الدّروس:2/294.

3- جامع المقاصد: 9/46.

4- 2/428.

5- مفاتیح الشّرایع، 3/208.

6- الجوامع الفقهیّه: 770.

7- کشف الغطاء: 175.

8- ریاض المسائل: 2/24.

9- جامع المقاصد: 9/45؛الدّروس: 2/294؛ مفتاح الکرامه: 9/61 ؛ مفاتیح الشّرایع: 3/209 ؛ ریاض المسائل: 2/24 و...

10- الدّروس: 2/294.

(مانند زمان ما) پی بردن به حیات و عدم حیات «جنین» کار آسانی شده است ، باز هم حکم به عدم صحّتِ تملّک او و در نتیجه، حکم به عدم صحّت وقف بر او خواهد شد؟

دیدگاه دیگر مذاهب

جمهور فقهای زیدیّه، حنفیّه، مالکیّه، شافعیّه و حنابله اتّفاق نظر دارند که باید جهت موقوفٌ عَلَیه برای تملّک، شایستگی داشته باشد.(1)

متفرّع بر این شرط در مغنی المحتاج (در فقه شافعیّه) آمده است که وقف بر «جنین»، وقف بر میّت، وقف بر حیوانات و همین طور هِبه و وصیّت در این موارد، صحیح نیست.(2)

ابن قُدامه در مغنی با توجّه به این شرط، عدم صحّت وقف بر جنّ، مَلَک و شیاطین را نیز اضافه کرده است؛ و در پاسخ به این سؤل که چرا وقف بر مساجد و مانند آن از مصالح را تجویز کرده اید؟ می نویسد: این موارد در حقیقت وقف بر مسلمین است که به مورد خاصّی از منافع آنان اختصاص یافته است و امّا دلیل این که وقفِ بر کنایس و مانند

آن باطل است، این است که جهت وقف در این وقفها، جهت نفع نیست، بلکه جهت معصیت است.(3)

در توجیهِ جواز صحّت وقف بر اسب و سلاح و ادوات جنگی برای جهاد فی سبیل اللّه، سَرَخسی در مبسوط می نویسد: این از باب قربت و طاعت است، زیرا

جهاد با مال است و جهاد جهتی است که تا دنیا دنیاست منقطع نخواهد شد. رسول خدا صلی الله علیه و آلهفرمود؛ جهاد از آغاز بعثت من تا زمانی که آخرین گروه با دجّال نبرد کند، ادامه دارد.(4)