وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 166

1- مسالک الافهام:1/360.

2- السّرائر؛ 3/157، الروضه؛ 1/303، مفتاح الکرامه؛ 9/109، المختصر النافع؛ 258، الحدائق؛ 22/248.

3- السّرائر: 3/157.

4- نساء: 23.

5- الحدائق: 22/249.

دیدگاه دیگر مذاهب

زیدیّه

شوکانی درنَیْل الاَوْطار، هرچندعنوان باب را آن چنان مطرح کرده است که استفاده می شود؛ لفظ «ولد» بر «احفاد» به طور حقیقی صادق نیست، امّا بعد از ذکر روایاتی از جمله سخن رسول خدا صلی الله علیه و آلهبه صفیّه (همسرشان): «اِنَّکِ لاِبنَهُ نَبِیٍ وَ اِنَّ عَمَّکِ لَنَبِیّ»، می نویسد: از این احادیث استفاده می شود که حکم اولاد اولاد، همان حکم اولاداست. لذا اگر کسی بر اولادش وقف کرد، اولاد اولاد نیز داخل هستند.(1)

مالکیّه و حنابله

در المُدَوَّنهُ الکُبری (ازمالک بن انس) تصریح شده است که فرزندان ولد نیز در وقف

بر پدرانشان داخل هستند.(2)

ابن قُدامه حنبلی نیز از احمدبن حنبل همین قول رانقل کرده است، احمدبن حنبل برای مختار خویش به آیات و روایاتی استناد کرده است از جمله آیه کریمه: «یُوصیکُمُ اللّهُ فِی اَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الاُنْثَیَیْنِ...»(3) که شامل احفاد نیز می شود و به طور کلی هر جا که خداوند متعال لفظ ولد را ذکر کرده ولد ولد رانیز شامل می شود، لذا در کلام آدمی

نیز اگر این لفظ اطلاق شد باید بر همان مطلق از کلام خداوند، حمل شود.(4)

شافعیّه

شربینی (از فقهای شافعیّه) تصریح کرده است که؛ بنابر قول اَصحّ، اولادِ اولاد در وقف بر اولاد داخل نیستند، زیرا واژه ولد بر ولدِ ولد به طور حقیقی اطلاق نمی شود. دلیل وی همان صحّت سلب است. البتّه در کتاب وسنّت، کاربرد این لفظ در احفاد شایع است، امّا این استعمالات مجازی و به همراه قراین است و بحث ما جایی است که لفظ بدون هیچ قرینه ای به کار رود.(5) المصطلحات الوقفیّه نیز همین دیدگاه را از الفتاوی الهندیّه،