وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 167

1- نَیْل الاوطار: 6/29-31.

2- المُدوّنه الکُبری: 4/344.

3- نساء: 11.

4- المُغنی: 5/363.

5- مغنی المحتاج:2/387.

الاسعاف فی احکام الاوقاف و ردّالمحتار و ... حکایت کرده است.(1)

3- حکم دختران در وقف اولادی

دیدگاه امامیّه

اگر کسی مالی را بر اولاد اولاد خویش وقف کند یا بر اولاد خویش وقف کند (وما اولاد اولاد را نیز اولاد بدانیم) آیا اولاد و فرزندان دختر واقف(نوه های دختری او) نیز مشمول این وقف هستند، یا این وقف تنها به فرزندان پسر واقف (نوه های پسری او) اختصاص دارد؟

شیخ طوسی در خلاف به تساوی اولاد بنات با اولاد بنین در این مورد تصریح کرده است. شیخ در ادامه برای این قول چنین استدلال کرده است: دلیل ما بر این ادّعا اجماع

مسلمین است بر این که عیسی بن مریم بااین که پدر نداشته است از اولاد آدم است. همچنین رسول خدا صلی الله علیه و آله از حسن بن علی علیه السلام به «اِبْنی» تعبیر فرمود؛ امّا استناد بعضی به قول شاعر: «بَنُونا بَنُو اَبْنائِنا وَ بَناتُنا بَنُوهُنَّ اَبْناء الرِّجالِ الاَباعِدِ»(2)، با اجماع امّت و معقول و سخن پیامبر صلی الله علیه و آله مخالف است. به علاوه منظور شاعراز این شعر نفی انتساب است، یعنی فرزندان دختر به پدرانشان، و نه به مادر و پدربزرگ مادری خود، منتسب هستند، و بحث ما این جا در انتساب نیست.(3)

جمهور فقهای امامیّه نیز همین قول را برگزیده اند، از جمله؛ علاّمه در تذکره و قواعد و مختلف، محقّق در شرایع و مختصر، ابن ادریس ، صاحب حدائق، شهیدین در لمعه و روضه، محقّق ثانی در جامع المقاصد، فاضل مقداد و از معاصران؛ امام خمینی در تحریر، آیه اللّه خویی در منهاج الصّالحین و آیه اللّه حکیم در منهاج الصّالحین(4). صاحب جواهر و