وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 168

1- المصطلحات الوقفیّه: 262.

2- فرزندان ما همان فرزندان پسرانمان هستند، امّافرزندان دختران ما فرزندان مردان بیگانه اند.

3- الخلاف: 3/546-548.

4- تذکره الفقهاء: 2/437؛ المختصرالنافع: 258؛ التّنقیح الرائع: 2/327: السّرائر: 3/157؛ الحدائق؛ 22/242؛ الروضه: 1/303؛ مفتاح الکرامه: 9/110؛ تحریرالوسیله: 2/72؛ منهاج الصّالحین، خویی: 2/250؛ منهاج الصّالحین، حکیم:2/253و...

صاحب مفتاح الکرامه از تعداد قابل توجهی از اعلام برای این مسأله نقل اجماع کرده اند

و خود صاحب جواهرمی نویسد: من در این مسأله مخالفی را سراغ ندارم.(1)

روشن است که اگر به جای «ولد» و «اولاد» لفظ «بَنین » و «بَنات» را به کار برد، مسأله فرق می کند؛ یعنی اگر بگوید: وقف کردم بر فرزندان پسرم یا فرزندان دخترم قضیّه روشن است و در مثال اوّل شامل نوه های دختری و در مثال دوم، شامل نوه های پسری نمی شود؛ امّا در فرض مورد بحث، حقّ همان است که مورد اتّفاق نظر فقهای امامیّه است و عرف و شرع نیز آن را تأیید می کنند.

دیدگاه دیگر مذاهب

زیدیّه

در البحر تصریح شده است: اولاد اولاد شامل اولاد بنات نمی شود.(2) این مطلب با

استناد شوکانی در نیل الاوطار برای تعمیم ولد به اولاد اولاد، به حدیث نبوی (که رسول

خدا صلی الله علیه و آله به صفیّه بنت حُیَّ بن اَخطب فرمود: «أنتِ لاِبْنَهُ نَبِیٍّ») ناسازگار است. البتّه شوکانی در پایان با استناد به روایاتی از بخاری، مسلم، تِرمِذی و... قایل به شمول است.(3)

حنفیّه

در خلاف به اصحاب ابوحنیفه و در مغنی به محمدبن الحسن نسبت داده اند که نوه های دختری، اولاد اولاد محسوب نمی شوند.(4)

مالکیّه و حنابله

مالک بن انس اظهار داشته است که ولد ولد، شامل فرزندان دختر (نوه های دختری) نمی شود، زیرا «ناس» اجماع دارند بر این که در باب ارث از میّتی که دختر صلبی ندارد

چیزی از میراث به فرزندان دخترش نمی رسد و بین فرزندان پسر وی تقسیم می شود؛ لذا