وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 169

1- مفتاح الکرامه: 9/110؛ جواهرالکلام: 28/103.

2- البحرالزّخّار:5/155.

3- نیل الاوطار: 6/31.

4- المغنی: 5/367؛ الخلاف: 3/546.

نوه های دختری در آیه کریمه «یُوصیکُمُ اللّهُ فی اَوْلادِکُم» داخل نیستند.(1)

ابن قدامه نیز در مغنی از خَرَقی و احمد نقل کرده است که وقف بر اولاد اولاد، شامل نوه های دختری نمی شود و برای این مختار، به آیاتی چون: «یُوصیکُمُ اللّهُ فی اَوْلادِکُم»(2) استناد کرده است. وی در ادامه می نویسد: در هر جای قرآن که از «ولد» برای ارث یا حجب نامی برده شده باشد، تنها فرزند پسران را شامل می شود و شامل فرزند دختران نمی شود. وی برای تأیید، به عرف نیز تمسّک جسته است.(3)

شافعیّه

ابن قُدامه در مغنی و شیخ طوسی در خلاف تصریح کرده اند: مذهب شافعی در این

مسأله این است که نوه های دختری نیز اولاد اولاد محسوب می شوند و به همان آیات و روایاتی که عیسی علیه السلام را فرزند ابراهیم علیه السلام و آدم علیه السلام و امام حسن علیه السلام را فرزند رسول

خدا صلی الله علیه و آله دانسته اند و ... استدلال کرده است.(4)

ظاهریّه

ابن حزم اندلسی اظهار داشته است که اگر کسی بر عَقِب و عَقِبِ عقب خویش وقف کند، فرزندان دختر وی (نوه های دختری) در این وقف داخل نخواهند بود، زیرا پیامبر

صلی الله علیه و آله از سهم ذی القربی به بنی هاشم و بنی عبدالمطّلب داد، امّا به عثمان چیزی نداد با این که جدّه عثمان دختر عبدالمطّلب بود. لذا وی در بنی هاشم، داخل نیست.(5)

ذرّیّه، عقِب ،نسل

علاّمه در قواعد تصریح کرده است که اگر بر ذرّیّه، عَقِب یا نسل خویش وقف کند، نوه های دختری نیز همانند نوه های پسری در این وقف داخلند(6). محقّق ثانی در ذیل آن