وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 178

1- النّهایه: 598.

2- کشف الرّموز: 2/48-49.

3- 257.

4- المراسم: 201.

5- حجرات: 10.

6- نساء: 92.

7- السّرائر: 3/161.

8- مسأله 177.

9- السّرائر: 3/161.

10- بقره: 172.

11- البیان: 2/81.

12- جواهرالکلام: 28/38.

امامیّه اثنی عشریه منصرف می شود.(1)

این نکته ای بسیار قابل توجّه است؛ زیرا عرف، فَحوای خطاب و شاهد حال در این مورد و موارد مشابه، نقش اساسی دارد. آیا اگر یک حنفی مذهب مالی را بر «مؤمنین» وقف کند می توانیم بگوییم؛ منحصر به شیعه دوازده امامی است و خود آنها را شامل نمی شود؟

فاضل آبی از اکثر معتزله نقل کرده است: مؤمن یعنی کسی که از کبایر اجتناب می کند. بنابراین فاسق، در نزد آنها مؤمن نیست.(2)

شیعه

مُظفّر در تاریخ الشّیعه، واژه «شیعه» را چنین تعریف کرده است: «شیعه کسانی هستند که به ولایت علی علیه السلامو فرزندان معصومش گردن نهاده اند و به امامت آنها اقرار دارند.(3) و

این مضمون بیان و تعریف محقّق اوّل(4) است. شیخ در نهایه و علاّمه در مختلف، شیعه را به طور مطلق شامل: امامیّه، جارودیّه.(5) کیسانیه(6) ناووسیّه(7) فَطَحیه (یا اَفطحیه)(8) و

واقِفیّه(9) دانسته اند.(10) مختار ابن ادریس نیز همین است .البتّه توضیح داده است که اگر

واقف، خود از یکی فِرَق باشد لازم است به فحوای خطاب و شاهد حال، توجّه شود.(11) فاضل آبی، تنها اثنی عشریه و گروهی از اسماعیلیّه را ذکر کرده وبقیّه فرق شیعه را