وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 189

1- اَدوار علم الفقه و اَطواره: 170-171 ؛ ریحانه الادب: 7/474-475.

2- المبسوط:3/294.

شیخ درخلاف درمورد «فی سبیل اللّه» می نویسد: باید بخشی از آن را به جهادگرانِ داوطلب داد و بخشی نیز به مصرف حج و عمره برسد، او دلیل این مدّعا را اجماع فرقه ذکر کرده ونیز این که سبیل اللّه نسبت به همه این موارد عامّ و شامل است . همچنین روایت شده است که رسول خدا به اُمّ مِعقل اجازه داد بر شتری که شوهرش آن را برای «فی سبیل اللّه» تصدّق کرده بود، برای سفر حج و عمره سوار شود.(1)

علاّمه در مختلف بعد از نقل قول شیخ درخلاف ومبسوط می نویسد: قولِ موجّه در نزد من این است که، با ذکر هرکدام از این واژه های سه گانه و یا همه اینها با یکدیگر، (و در هر صورت) می توان آن رادرهر موردی که موجب تقرّب به خداست، مانند بنای مساجد، پلها، مساعدت به فقرا و مساکین و... به مصرف رسانید.(2) دیدگاه علاّمه در قواعد و ارشاد نیز درباره این واژه ها و واژه «وجوه بِرّ» همین است. وی آن تفاصیل یادشده در نهایه و خلاف را مطالب مطرح شده از سوی عامّه می داند.(3)

محقّق در شرایع مورد مصرف «فی سبیل اللّه» راهرچیزی می داندکه راهی برای ثواب است، از قبیل ،مجاهدان ،حجّ ،عمره، بنای مساجد ،پلهاو...

شهید ثانی در ذیل این عبارت توضیح داده است: سبیل خدا همان طریق به او، یعنی طریق به ثواب ورضوان اوست .برای این که مکان برای او محال است بنابراین مصرف وقف بر «فی سبیل اللّه» نیز هر مصلحتی است که بتوان با آن به خدا تقرّب جست. شهید در ادامه، این عمومیّت را به مشهور نسبت داده و آن را مطابق عرف ولغت دانسته است.(4)

اضافه کردن این مطلب نیز خالی از فایده نیست؛ که ذکر مواردی خاصّ چون حجّ و عمره و جهاد در احادیث نبوی صلی الله علیه و آلهبا این تعمیم منافات ندارد؛ زیرا حضرت در واقع در مقام بیان بعضی از موارد مصادیق این واژه ها بوده است .

دیدگاه دیگر مذاهب

زیدیّه