وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 23

1- بحارالانوار: 103/181؛ وسائل الشیعه: 13/292؛ بدایه النّهایه: 2/184.

2- اللّیل: 5-7.

3- بحارالانوار: 103/182، به نقل از امالی صدوق.

4- تفسیر قرطبی: 4/132.

5- الدُّرالمنثور: 2/259.

6- التفسیر الکبیر: 8/143-144.

7- فی ظلال القرآن: 1/628.

کریمه: «لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّی تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّون»(1) ضمن نقل داستان وقف و تصدّق ابوطلحه انصاری و زیدبن حارثه به بیان اهمّیّت مسأله وقف پرداخته اند.

رشیدرضادر ذیل همین آیه کریمه بعد از ذکر داستان ابوطلحه و زیدبن حارثه می نویسد: منظور از انفاق در این آیه، غیر از زکات است، زیرا در زکات شرط نیست که آنچه پرداخت می شود از چیزهایی باشد که مورد محبت و علاقه پرداخت کننده است، بلکه به عکس، از عاملان زکات خواسته شده تا از کرایم اموال مردم بپرهیزند و اموال مورد علاقه آنها را درخواست نکنند.(2)

قبل از وی، فخر رازی نیز در مقام بیان اختصاص آیه به غیر از زکات این چنین استدلال کرده است.(3) البتّه چون فخر رازی مقدم بر رشید رضا است ممکن است. این مطلب را رشیدرضا از وی گرفته باشد.

ب - روایات

1- عَنْ اَبی هُرَیْرَه عَن النَبی صلی الله علیه و آله قالَ: «اِذا ماتَ اْلاِنْسانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ اِلاّ مِنْ ثَلاثَهٍ: صَدَقَهٍ جارِیَهٍ اَوْ عِلْمٍ یُنْتَفَعُ بِهِ اَوْ وَلَدٍ صالحٍ یَدْعُو لَهُ». این حدیث بجز در صحیح بخاری 50در دیگر صحاح اهل سنّت نیز آمده است.(4)

2- از جابر بن عبداللّه روایت شده است که:

«لَمْ یَبْقَ اَحَدٌ مِنْ اَصْحابِ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله مِمَّنْ لَهُ مَقْدُرَهٌ اِلاّ وَقَدْ وَقَفَ»(5): «هیچ یک از

اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله نبود که توانایی داشته باشد مگر این که (مالی را) وقف کرده بود.»

3- ابن حسام هندی در کنزالعمّال می نویسد: به طور کلّی خداوند روحیّه ایثارو انفاق و سخاوت رادوست دارد و وقف، خود شاخه ای مهمّ از سخاوت (و انفاق)است . آن گاه حدیث زیر را از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده است که در اوّلین خطبه خود فرمود: