وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 247

1- مختلف الشیعه: ص492.

2- التّنقیح الرائع: 2/307؛ الحدائق: 22/182.

3- ریاض المسائل: 2/22 .

4- المبسوط: 3/310؛ جامع المقاصد: 9/34؛ جواهرالکلام: 28/22؛ کشف الرّموز: 2/47؛ الرّوضه: 1/300؛ قواعدالاحکام: 2/390؛ تذکره الفقهاء: 2/441؛ کفایه الاحکام: 141؛ مسالک الافهام، تحریرالوسیله، منهاج الصالحین، خویی: 2/245؛ منهاج الصالحین، حکیم: 2/247.

5- به نقل از ریاض المسائل: 2/212.

6- جامع المقاصد: 9/34؛ التّنقیح الرائع: 2/307؛ کشف الغطاء: ص177.

تعبیر تذکره) از اوست که به قصد قربت مال خویش را وقف کرده است؛ لذا نسبت به امور آن دلسوزتر و آگاهتر می باشد. پس وی به قیام به مصالح و امور مربوط به وقف از دیگران

سزاوارتر است.(1)

علاّمه در مختلف نیز به اصل و حدیث معروف: «اَلْمُؤْمِنُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ» استناد

کرده است.(2)

2- جعل ولایت از سوی واقف برای دیگری

اشاره

این حق نیز به اتّفاق فقها برای واقف ثابت است. شیخ در نهایه اظهار داشته است: ... و اگر واقف حق نظارت را برای دیگری قرار دهد، نظارت و ولایت برای همان کس ثابت خواهد بود.(3) علاّمه در تذکره نیز می نویسد: و اگر واقف، حق تولیت را برای غیر خود قرار دهد، نیز لازم است و در نزد علمای ما (علمائنا) هیچ کس حق مخالفت با او را ندارد.(4)

تقریبا همه اعلامی که جعل ولایت را برای واقف جایز می دانند، در منابع و مآخذ یاد شده با همان تعابیر (عدم خلاف، بلا اشکال، بدون تردید، اجماع و...) تصریح کرده اند که: واقف می تواند ولایت و نظارت بر وقف خود را برای دیگری (به طور انفراد، یا اشتراک و...) نیز قرار دهد.

همه ادلّه ای که بر مورد قبلی دلالت داشتند بر این مورد نیز دلالت دارند به اضافه اخبار مستفیضه ای که (فعلاً و تقریرا) در این مورد وجود دارد ازجمله:

1- توقیع شریف که در آن، امام زمان علیه السلام فرموده است: «... امور تعمیر و دخل و خرج و هزینه وقف بر عهده کسی است که، واقف او را (به عنوان متولّی ) قرار داده است»(5)

2- اخبار و روایاتی که متضمن اوقاف و صدقات فاطمه علیهاالسلام، امیرالمؤمنین علیه السلام و

امام کاظم علیه السلام می باشند و در آنها این بزرگواران، حق ولایت و نظارت را برای فرزندان و