وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 28

1- احکام وقف در شریعت اسلام: 1/40.

2- قانون مدوّن یوستینیانوس، امپراطورشرقی، تعریب عبدالعزیز فهمی: 57.

3- احکام وقف در شریعت اسلام: 1/39.

دکتر محمّد ابوزُهره نیز از تاریخ القانون (دکتر شفیق شماته، ص 532) نقل می کند که:

مردم مصر با وقف اولادی و خانوادگی آشنایی کامل داشته اند و موردی را روایت کرده که فردی اموالی رادر اختیار پسر بزرگتر خویش قرارداده تا درآمد آنها را به مصرف برادرانش برساند، امّا اعیان و رقبه آن املاک قابل نقل وتصرّف نباشد.(1)

3- وقف درمیان عراقیهای قدیم

کبیسی با استناد به تاریخ قانون (دکتر هاشم) می نویسد: عراقیهای قدیم در تمدّنِ بابِل

با انواعی از تصرّفات مالی، شبیه وقف، آشنا بودند. پادشاه، بعضی از املاک خویش را در اختیار بعضی از رعایای خویش می گذاشت تا - بدون آن که مالک زمین شوند - از درآمد آن بهره گیرند. این حق، به حکم قانون و به ترتیبی که قانون مقرّر می داشت، به

ورثه «مُنتَفِع» نیز منتقل می شد.(2)

4- وقف در میان ایرانیان قدیم

اقوام آریایی، بویژه ایرانیان، به پیروی از آیین و کیش خود، دارای موقوفات و نذورات بسیاری برای نگهداری معابد و آتشکده های خود بوده اند که پاره ای از این موقوفات، هم اکنون نیز در نزد زرتشتیان برخی از شهرهای ایران، مثل یزد و کرمان باقی

و دایر است. از روی قراین می توان حدس زد که آتشکده معروف «آذرگشسب» بلخ دارای موقوفات و نذورات بسیاری بوده است.(3)

5- وقف در میان آلمانیها

در حقوق آلمان (مواد 80 تا 89 قانون مدنی ) پذیرفته شده است که مجموعه ای از اموال به دلیل اختصاص یافتن به هدفی معیّن ممکن است مستقل شود و زندگی حقوقی