وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 34

1- فتوح البلدان: 32.

2- اموالی که رسول خدا از میان غنایم برای خود بر می گزید.

3- فتوح البلدان: 33.

4- المغازی: 1/377-378.

5- المغازی: 1/262-263؛ فتوح البلدان: 32؛ السیره النبویّه، ابن هشام: 3/94؛ الطبقات الکُبری: 1/245-247؛ روضه المتّقین: 11/60؛ بحارالانوار: 22/296.

با توجّه به مطالب گذشته، این مطلب نیز روشن می شود که اوّلین وقف و صدقه در اسلام همین وقف رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده که حوائط سبعه نام داشته است و حتّی اگر مسجد قبا و مسجدالنّبی صلی الله علیه و آله از موقوفات رسول خدا صلی الله علیه و آله به شمار نیایند باز هم به خلاف آنچه که بعضی پنداشته اند نمی توان گفت که اوّلین وقف از اراضی خیبر توسط عمربن الخطّاب صورت گرفته است.

ابن سعد نیز در طبقات، قبل از آن که داستان مخیریق یهودی و بوستانهای هفت گانه را از طرق متعدّد نقل کند، می نویسد: اوّلین وقف در اسلام، وقف رسول خدا صلی الله علیه و آله بود که بستانهای هفت گانه را وقف کرد.(1)

نکته دیگر این که از مطالب آینده (در بحث صدقات حضرت زهرا علیهاالسلام) چنین برمی آید که رسول خدا صلی الله علیه و آله این حوائط هفت گانه را بر حضرت زهرا علیهاالسلام و اولاد وی وقف کرده و امر ولایت و نظارت آنها را به دست یگانه دخترش سپرده است.

فدک

یاقوت در معجم البلدان می نویسد: فدک قریه ای است در حجاز که با مدینه دو یا سه روز فاصله دارد. دارای چشمه ای جوشان و درختان نخل فراوان بوده است. یاقوت در ادامه، ضمن اعتراف به این که حضرت زهرا علیهاالسلام در برابر خلیفه ادّعای نحله بودن آن را کرد و بر ادّعای خود، علی علیه السلام و ام ایمن را گواه آورد؛ اما خودش دیدگاه بلادزی در فتوح البلدان را برگزیده است.(2)

هر چند بحث ما یک بحث فقهی است و نمی خواهیم مسأله فدک را از نظر تاریخی بررسی کنیم، امّا، نظر به این که برخی از مورّخان و نویسندگان اهل سنّت ، فدک رااز صدقات و موقوفات رسول خدا صلی الله علیه و آله بر شمرده اند، لازم است که به پاره ای از این نظریّات به اختصار اشاره کنیم.

قبلاً گذشت که واقدی و بلاذری از عمربن خطّاب روایت کرده اند که رسول خدا صلی الله علیه و آله