وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 345

1- بحارالانوار: 2/272.

2- وسائل الشّیعه: 13/370؛ الکافی: 7/7.

3- الکافی: 7/8؛ الفقیه: 4/149.

4- کشف الرّموز: 2/90-92؛ المبسوط: 4/43؛ مسالک الافهام: 1/424؛ الحدائق: 22/599- 600، منجّزات المریض: 42 به بعد.

5- التّنقیح الرائع: 2/24.

دلالت دارد بر نفوذ وصیّت، به طور مطلق، از اصل و این مطلبی است که مستدلّین نیز به آن ملتزم نیستند.(1) صاحب جواهر، نصوص دالّ بر خروج از اصل را از حیث عدد قلیل و از حیث سند قاصر دانسته است.(2)

ادّله قول دوم

دلیل 1- حکمت حصر وصیّت در ثلث که جلوگیری از اِضرار به ورثه است، در این جا نیز موجود است. بنابراین باید حکم هر دو مورد یکی باشد تا در حکمت، اختلال به وجود نیاید.

دلیل 2- اگر در فرض مورد بحث، حکم به اخراج از اصل شود، نقض غرض می شود، زیرا غرض از انحصار وصیّت در ثلث عدم اضرار به وارث است و اگر منجّزات، از اصل باشند، همه کسانی که قصد اضرار دارند به جای وصیّت به منجّزات روی می آورند.(3)

دلیل 3- روایات: طرفداران خروج منجّزات از ثلث نیز به روایات متعددّی استناد کرده اند. صاحب جواهر از محقّق ثانی در جامع المقاصد ادّعای تواتر این روایات راحکایت کرده و خود اظهار داشته است که اگر منظور وی حصول قطع باشد، صحیح است.(4) بعضی از روایات در این جا مطرح می شوند:

1- صحیح علی بن یَقطین: قال: سأَلْتَ اَبَالْحَسَنِ علیه السلام؛ مالِلرَّجُلِ مِنْ مالِهِ عِنْدَ مَوْتِهِ؟ قالَ: الثُلْثُ وَ الثُّلْثُ کَثیرٌ»(5): از امام هفتم پرسیدم؛ انسان هنگام مرگ از مال خود چقدر حق دارد؟ فرمود: ثلث، و ثلث (هم) بسیار است.

2 و 3- روایت ابی بصیر از امام صادق علیه السلام و روایت ابن سنان از آن حضرت که «برای انسان هنگام مرگ تنها ثلث مال اوست»(6)

4- خبر ابی وَلّاد: «از امام صادق علیه السلام پرسیدم؛ مردی مقداری به همسرش بدهکار است، آن زن شوهر خود را در مرض (مرگ) تبرئه (برئالذّمّه) می کند.