وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 372

اسلام به معنای حذف اسلام است. همان گونه که اسلام منهای عباداتی چون نماز، حج، روزه و ... اسلام نیست، اسلام منهای مسائل اقتصادی نیز اسلام نخواهد بود و اصلاً تفکّر تفکیک بین مسائل عبادی و اقتصادی اسلام تفکّر غلطی است. اقتصاد اسلامی مجموعه ای هماهنگ و به هم پیوسته است، به گونه ای که قضاوت و داوری در مورد بخشهای گوناگون آن، بدون در نظر گرفتن اجزای دیگر ممکن نیست. همچنین است رابطه اقتصاد اسلامی با سایر بخشهای اسلام. اقتصاد نیز جزئی از برنامه ای است که اسلام برای سعادت بشر به ارمغان آورده است و پیوند آن با مسائل اجتماعی، سیاسی، عبادی، اخلاقی و... پیوندی عمیق و ناگسستنی است.(1)

گفتار 2- ثروت (و دنیا) از دیدگاه اسلام

به قول شهید مطهّری(2) قبل از آن که به نظام اقتصادی اسلام نظری بیفکنیم باید ببینیمنظر اسلام درباره مال و ثروت چیست؟

آیا اسلام به طور کلّی مال و ثروت را مطرود می داند و به آن به عنوان یک امر پلید و دور انداختنی می نگرد؟ اگر مکتبی درباره دنیا و ثروت چنین دیدگاهی داشته باشد، نمی تواند درباره آن مقررّاتی مثبت داشته باشد.

آیات و روایات در این زمینه را کلاً می توان به سه دسته تقسیم کرد:

1- دسته اوّل، آیات و روایاتی که در آنها یا دنیا و ثروت مورد مذمّت قرار گرفته و یا از فقر، ستایش شده است. به عنوان نمونه: «دنیا بازیچه و سرگرمی است»(3)، «متاع اندک

است»(4) «متاع غرور است»(5)؛ «تَکاثُر و تَفاخُر است»(6) و...

و از روایات مانند: الف: قالَ اللّهُ تَعالی لِموُسی: یا موُسی! اِذا رَأَیْتَ الْفَقْرَ مُقْبِلاً فَقُلْ مَرْحَبا بِشِعارِالصّالِحینَ وَ اِذا رَأَیْتَ الْغِنی مُقْبِلاً فَقُلْ «ذَنْبٌ عَجَّلَتْ عُقوُبَتُهُ(7): هر گاه فقر به