وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 387

1- نساء: 141.

2- انفال: 6.

3- بحارالانوار: 39/47.

ناشی می شود، بلکه منظور این است که تلاشها و فعالیّتهای اقتصادی با توجّه به بینشهای گوناگون بر روی اخلاق متعالی تأثیرهای مثبت و منفی گوناگون دارند، چنان که عکس آن نیز هست، یعنی فضایل و رذایل اخلاقی بر فعالیّتهای اقتصادی اثر مثبت و منفی می گذارند و تأثیر متقابل دارند.

3- برپایی عدالت اجتماعی

اصلاً یکی از اهداف اصلی ارسال رسل و انزال کتب، اقامه عدل و قسط در جامعه است: «همانا پیمبران خود را با ادلّه و معجزات فرستادیم و بر آنها کتاب و میزان عدل

نازل کردیم تا مردم اقامه قسط کنند...»(1) و تحقّق عدالت اجتماعی مستلزم تحقّق دو امربسیار مهمّ است:

الف - زدودن فقر از جامعه؛ چرا که فقر در جامعه نشانه ظلم است. در روایت نیز آمده است: «اگر به عدالت رفتار می شد همه مردم بی نیاز می شدند»(2)

در مباحث آینده نیز روایاتی ذکر خواهد شد با این مضمون که اگر مردم حقّ فقرا و مساکین را می پرداختند کسی فقیر نمی ماند.

خداوند نعمتها را برای همه انسانها آفریده و آیات بسیاری از قرآن کریم گویای این حقیقت است.

ب - جلوگیری از تمرکز ثروت در دست عدّه ای معدود؛ قبلاً به آیه 34/ توبه که از گنجوری و ذخیره طلا و نقره نکوهش کرده است، اشاره شد. آیه دیگر، آیه 7 سوره حشر است که در مقام تعلیل اختصاص «فَیْ ء» به خدا و رسول (ص) و ذی القربی و... می فرماید: « کَیْ لایَکُونَ دُولهً بَیْنَ الاَغْنِیاءِ مِنْکُمْ»: تا اموال (تنها) در میان ثروتمندان دست به دست نگردد. و اصلاً تمرکز ثروتهای آن چنانی جز در سایه تضییع حقوق دیگران تحقّق نمی یابد.