وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 393

1- حجر:99 .

2- بقره: 262.

3- بقره: 272.

4- آل عمران: 92.

5- التبیان: 2/530.

کمال ابدی انسان خواهد بود.

و در آیه: «خُذْ مِن اَمْوالِهِم صَدَقَهً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها...»(1) «(ای رسول!) از اموال مؤمنان صدقات را دریافت دار تا با آن صدقات نفوس آنها را (از پلیدی و...) پاک و پاکیزه

سازی ...» هدف و فلسفه اخذ صدقه ازمؤمنان را تطهیر وتزکیه نفوس آنها به وسیله صدقه (و انفاق مالی) ذکر کرده است.

علاّمه طباطبایی در این باره می نویسد: تطهیر یعنی ازاله اوساخ از یک چیز تا وجود آن صاف شود و برای نشو و نما وظهور آثار و برکات، مستعدّ و مهیّا گردد و تزکیه عبارت

است از رشد دادن و اعطای رشد به وسیله لحوق خیرات وظهور برکات، همانند درختی که قطع زواید از فروع و شاخه های آن، باعث زیادی در حسن و نمو آن و نیکویی میوه هایش می شود. از این رو جمع بین تطهیر و تزکیه در آیه از تعابیر لطیف است.(2)

بنابراین همه انفاقات مالی، از جمله وقف، برای انسان به منزله هَرَس کردن درخت از اضافات است که او را در مسیر رسیدن به هدف اصلی ونهایی اش یاری می دهد و در این جهت به او سرعت می بخشد.

گفتار 2- نقش وقف در تحقّق اهداف فرعی اقتصاد اسلامی

الف - تأثیر وقف بر استقلال اقتصادی (و سیاسی) و رشد و توسعه

اشاره

وقتی سخن از تأثیر وقف بر استقلال اقتصادی و رشد و توسعه مطرح می شود هرگز به این معنا نیست که وقف به تنهایی می تواند همه ابعاد و زوایای گوناگون اقتصاد یک ملّت را در برگیرد، به طوری که برای اقتصاد کشور به منابع مالی دیگر نیازی نباشد، بلکه

منظور این است که وقف به عنوان یک سرمایه عظیم مالی می تواند در این سمت و سو دارای نقشی سازنده و قابل توجّه و سهمی بزرگ باشد. همچنین به این معنا نیست که

بیاییم بر خلاف انظار و اغراض واقفان، درآمد اوقاف را از موارد اصلی مصارفشان که (مثلاً) در وقف نامه ها آمده است، منحرف سازیم و آنها را در راه تحقّق استقلال اقتصادی و رشد و توسعه به کار گیریم و به مصرف برسانیم. مثل نادرشاه افشار که گفت: