وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 403

بیش از این، بحث را به مساجد اختصاص نمی دهیم، و به همین مختصر برای تیمّن و تبرّک، اکتفا می کنیم.(1)

از مطالب شایان توجّه این که قدیمی ترین مسجد جهان اسلام از حیث معماری، مسجد جامع فَهْرَج یزد است که دراستان یزد در کنار جاده یزد به شهرستان بافق قرار دارد و تاریخ بنای آن به حدود سال 40 هجری باز می گردد.(2)

2- مدارس

از موارد بسیار مهمّی که واقفان در طول تاریخ اوقاف به آن توجّه فراوان مبذول داشته اند، مدارس و هزینه تعمیر و اداره آنها بوده است.

در آغاز اسلام تا مدّتی جایگاه تعلیم و تعلّم مسلمانان، مساجد و منازل بوده است و مدرسه به معنای متعارف تأسیس نمی شد. بعدها برای تعلیم و تربیت اطفال در جنب مساجد، مکتبهایی به وجود آمد که آنها را «کُتّاب» نیز نامیده اند.(3)

اوّلین مدرسه در اسلام

یحیی محمود ساعاتی می نویسد: نخستین کسانی که در زمینه تأسیس مدرسه در اسلام ازآنان نام برده شده است از اهالی نیشابور بوده اند که مدرسه بیهقیّه را در آن جا بنا کردند. امیر نصر، فرزند سبکتکین و برادرش، سلطان محمود هر یک مدرسه ای را در این شهر بنا کردند و مدرسه سعیدیّه نیز در آن جا بنا شده بود.(4)

جرجی زیدان تأسیس این مدارس و مدارس دیگری از جمله مدرسه خواجه نظام الملک را در نیشابور از مورّخان اسلامی نقل کرده است.(5) وی از بعضی از مورّخان