وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 405

1- تاریخ تمدن اسلام، 626.

2- تاریخ تمدن اسلام، 626.

3- تاریخ تمدن اسلام، 628؛ سفرنامه ابن بطوطه: 1/30.

قرار داشته از مدارس نام می برد، مدارسی که عواید و درآمد موقوفات آنها هزینه طلّاب، اساتید و حتّی میهمانان و تازه واردان را به خوبی تأمین می کرده است.

وی در یکی از خاطره هایش می نویسد: از ایذه تا اصفهان (قلمرو حکومت اتابک) مدّت ده روز راه ما از میان کوههای بلند بود و هر شب در مدرسه ای منزل می کردیم که در همه آنها وسایل خورد و خوراک مسافرین فراهم بود. این مدرسه ها برخی در میان آبادی و برخی دیگر در مواضع غیر معمور بنا شده بودند و ناچار اجناس مصرفی آنها را از نقاط دیگر می آوردند.(1)

مجتمع عظیم فرهنگی ربع(2) رشیدی: از پرداخته ها و ساخته های خواجه رشیدالدّینفضل اللّه همدانی، وزیر کاردان و شایسته و دوراندیش ایلخانان مغول در اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری، شهرستان رشیدی است.

به طوری که از وقف نامه ربع رشیدی(3) استفاده می شود، این شهرستان، مجتمع بسیار بزرگ علمی و آموزشی بوده که بخشهای گوناگون: محلات، بازار، کاروانسراها، باغها، راههای درون شهری و... را نیز در خود جای داده بوده است که افراد و گروههای گوناگون با شرایط و ویژگیهای خاصّی حقّ سکونت درآن را داشته اند.(4) در یکی از مکاتبات خود رشیدالدّین آمده است که بیست و چهار کاروانسرای رفیع قصرگونه، هزار و پانصد دکان، سی هزار خانه دلکش و... در آن بنا شده بوده است.(5)

نکته ای که در این قسمت بیشتر قابل توجّه است این است که همه تأسیسات عظیم رَبع رشیدی با آن اوقاف و بودجه کلان، حول محور آموزش علوم گوناگون می چرخیده است. به عبارت دیگر، هدف غایی رشیدالدّین فضل اللّه از اِحداث این مجتمع، دانش دوستی و علاقه شدید او به علم و علما بوده است...(6)