وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 410

1- تاریخ تمدّن اسلام: 636.

2- وقف و ساختار کتابخانه های اسلامی: 35-36.

3- وقف و ساختار کتابخانه های اسلامی: 36.

4- اداره کلّ کتابخانه مرکزی دارای سیزده کتابخانه وابسته در خراسان و سایر استانهاست.

5- برای اطّلاع بیشتر از آمار کتابخانه های مهمّ ایران، رک: فهرست کتابخانه های ایران، تألیف عبدالعزیز جواهر کلام.

4- بیمارستان

از موارد دیگری که واقفان به آن توجّه داشته و دارند بیمارستان و مراکز درمانی است. در تاریخ بیمارستانهای وقفی، بیمارستانی که بیش از همه مورد توجّه قرار گرفته است و معمولاً به آن پرداخته اند، بیمارستان عضدی است که بنای آن در سال 368ه به دست عضدالدوله دیلمی (از سلاطین آل بویه) در بغداد آغاز شد و در سال 371 ه به پایان رسید.

عضدالدّوله چندین رَقَبَه املاک را نیز که دارای عواید فراوانی بودند بر بیمارستان وقف کرده بود. این مرکز، بیمارستانی بود بسیار مجهّز و دارای بخشهای گوناگون: شکسته بندی، چشم پزشکی، بیماران روانی و ...

در این بیمارستان (و دیگر بیمارستانها) علاوه بر درمان بیماران: پزشکان، جرّاحان و داروسازان به تدریس نیز می پرداختند.

عضدالدّوله مشهورترین و حاذقترین طبیبان و جرّاحان را به آن جا فرا خوانده بود، پزشکانی چون ابوالحسن، علی بن ابراهیم بن بکس (مدّرس و طبیب) جبرائیل بن عبیداللّه بن بختیشوع (پزشک خاصّ دربار) و ...

این بیمارستان متجاوز از دو قرن دارالشفای بغدادبود و پس از حمله مغول آسیبهای فراوان دید و امروزه (جز در یادها و متون تاریخی) هیچ گونه اثری از آن یافت نمی شود.(1)

در وقف نامه ها نیز مکرّر به مواردی بر می خوریم که واقفان، اموالی را برای درمان و تهیّه دارو برای مستمندان در نظر می گرفته اند. بدون شک یکی از بهترین جهات و موارد

مصرف وقف، همین بیمارستانها و مراکز درمانی و بهداشتی است.

متولّیان اموال موقوفه و دست اندر کاران اوقاف کشور می توانند از درآمد اوقافی که دارای موارد مصرف عامّ نظیر «فی سبیل الله» و مانند آن هستند به مصارف این چنینی اختصاص دهند. و برای انسانهای پاکدل و خیّر و نیک اندیشی که دوست دارند صدقه جاریه ای از خود بر جای گذارند تا بدین وسیله حیات و زندگی خود را جاودانه کنند و به