وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 417

1- سفرنامه ابن بطوطه: 1/143.

2- وقف نامه ربع رشیدی: 45-103.

3- وقف نامه ربع رشیدی: 10-112 و 254-282.

4- وقف نامه ربع رشیدی: 104-148.

نداشت و ناچار شدند در کاشان و سایر ولایات دور به جست و جوی زمینهایی برای وقف مساجد و مدارس اصفهان بروند و هنوز نیز بعضی از املاک مهمّ اطراف کاشان وقف مدرسه سلطانی اصفهان می باشد...(1)

لَمتون، استاد دانشگاه لندن، در کتاب خود می نویسد:

صفویّه بسیاری ازاملاک را وقف مقاصد خیریّه کردند. شاه عباس اوّل در سال 1015 (یا 1016ه) همه املاک و رقبات مکتسبه خودرا که قیمت عادله آنها زیاده از یکصدهزار تومان شاهی عراق و حاصل آنها بعد از کسر موُونات زراعت، به نرخ متوسّط، قریب به هفت هزار تومان می شد و ابنیه گوناگونی که در اصفهان و حوالی آن داشت وقف چهارده معصوم علیهم السلام کرد و تولیت آنها را به خود و پس از خود به سلطان زمان اختصاص داد. متن این وقف نامه را شیخ بهاءالدّین (عاملی) تنظیم کرد...(2)

4- مرتضی راوندی(3) می نویسد: زمانی در سیرجان یکی از روحانیون، هر وقتقباله ای برای امضا نزد او می بردند، می گفت: پنج دانگ و نیم ملک سیرجان وقف است و در نیم دانگ آن هم شک دارم، و از امضای قباله خودداری می کرد...

اشاره ای بود بسیار کوتاه و قطره ای از اقیانوس عظیم اوقاف و صدقات در کشورهای اسلامی(4) تا این حقیقت روشن شود که روزگاری فرهنگ وقف همه زوایای زندگیمسلمانان را پر کرده بود. البتّه مدّعی نیستیم که همه واقفان دارای انگیزه های صددرصد خالص و معنوی بوده اند. هرگز! حتّی ممکن است از شواهدی به دست آید که مخصوصا تعدادی از حکّام و سلاطین و ... به دلایل و انگیزه های دیگر دست به ایجاد صدقات زده اند، امّا این امر از اهمّیّت و موقعیّت این بُعد عظیم اقتصادی اسلام نمی کاهد.

این فرهنگ عظیم و ارزشمند در طول زمان به دلایل و عوامل گوناگون ضعیف شد، همه این رونقها به رکود و کم فروغی گرایید و آن همه شور و اشتیاق به بی توجّهی یا کم

توجّهی مبدّل و در نتیجه فرهنگ ارزشمند و متعالی وقف در جامعه اسلام تا حدود