وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 418

1- تاریخچه اوقاف اصفهان: 37.

2- مالک و زارع در ایران: 223.

3- تاریخ اجتماعی ایران: 4/755.

4- وگرنه اگر کسی بخواهد در این مقوله وارد شود قطعا با تدوین دهها مجلّد کتاب نیز نمی تواند بخوبی از عهده بر آید .

بسیار زیادی کمرنگ شد.

اکنون براستی برای احیای مجدّد این فرهنگ چه باید کرد و برای ایجاد شور و شوقی دوباره و معطوف ساختن توجّه امّت اسلامی به این سنّت دیرپای نبوی (ص) چه چاره ای باید اندیشید؟

البتّه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی برای تحقّق این هدف والا و ارزشمند از سوی نهادهای ذیربط گامهای بلند و مؤثّری برداشته شده که قابل تقدیر است؛ امّا هنوز آغاز

راه است و حتّی تا رسیدن به آنچه در گذشته بوده، راهی بس طولانی در پیش است.

در این جا برخی از راههایی که به نظر می رسد می توانند برای رونق بخشیدن دوباره به اوقاف و صدقات مؤثّر باشند و به احیای این صدقه جاریه، کمک کنند، بررسی می شود:

1- مبارزه با عوامل رکود

عواملی که در طول تاریخ موجب رکود و از رونق افتادن اوقاف شده اند، متعدّد و متنّوع اند که دسته ای ازآنها شایدقابل پیش گیری وپیش بینی نباشند. عواملی چون زلزله،

سیل، جنگ، و ... که خرابی اوقاف و از بین رفتن اسناد و مدارک اموال موقوفه را به دنبال

داشته اند، می توان از این دسته به شمار آورد.

امّا عامل عمده دیگری وجود داشته که در این راستا سهم بسیار بزرگی را به خود اختصاص داده و آن عبارت است از موقوفه خواری. در گذشته دو گونه موقوفه خواری وجود داشته که هر یک به نوعی موجب رکود و سقوط اوقاف از آن منزلت و رونق بالای خود شده است:

1- غصب و تصرّف و تملّک نابجا و غیرمشروع درآمد اوقاف و مصرف آن در جهات و مواردی که با جهات و موارد مصرف مورد نظر و توجّه واقفان به هیچ وجه تلائم و سازگاری نداشته است.

بدون شک تصرّفاتی این چنین و حیف و میلهای خودسرانه و خودخواهانه ای که درمورد اوقاف انجام شده، مایه دلسردی و فرار انسانهای نیک سیرت و خیراندیش از