وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 54

1- النّهایه: 569.

2- مختلف الشیعه: 489؛ قواعدالاحکام: 2/388.

3- السّرائر: 3/155.

4- ریاض المسائل: 2/17.

5- مفتاح الکرامه: 9/127.

6- الدروس: 2/289.

7- الجوامع الفقهیّه: 540.

8- کشف الغطاء: 171.

9- جامع المقاصد فی شرح القواعد: 9/56.

10- مفاتیح الشرایع: 3/207.

11- ملحقات العُروه: 2/186.

12- منهاج الصّالحین: 2/240.

13- منهاج الصّالحین: 2/240.

14- حاشیه منهاج الصّالحین، آیه اللّه حکیم: 2/240.

15- تحریرالوسیله: 2/64.

16- العروه: 2/186.

17- جواهر الکلام: 22/7؛ جامع المقاصد: 9/56.

2- وقفِ فاقدِ قصد قربت نیز در عقود داخل است و «اَوْفوُا بِالْعُقود» آن را شامل می شود.(1)

3- صحّت وقف از کافر؛ چرا که از کافر، قصد قربت تحقّق نمی یابد(2) و اطلاق صدقه

در بعضی از نصوص بر وقف هم مقتضیِ اعتبار قصد قربت در آن نیست؛ زیرا این اطلاق، اقتضا ندارد که وقف به طور کلی صدقه باشد، نهایت آن این است که بعضی از اوقاف، صدقه هستند. و...

دلایل کسانی که قربت را معتبر می دانند

1- وقف، یکی از مصادیق (ونوعی) صدقه است و به تعبیر شیخ در نهایه: «هر دو یکی هستند» و روشن است که در صدقه قصد قربت معتبر است لذا باید در وقف هم معتبر باشد.(3) در بحث «واژه وقف و صدقه» گذشت که در صدر اسلام به طور کلّی کاربُرد واژه وقف جدّا اندک و شاید معدوم بوده است و قرینه مورد نیاز هم قرینه مُعَیِّنه است نه قرینه مجاز.(4)

2- اجماعی که در غنیه ، سرائر(5) و ریاض(6) ادّعا شده است.

3- وقف و نقل و انتقال با آن مخالف اصل است و در این مورد به قدر مُتَیقَّن که همان وقف با همه شرایط و قیود، از جمله قصد قربت است اکتفا می شود.(7)

4- اخبار و روایاتی که در آنها آمده است: «لا صَدَقَهَ... اِلاّ ما اُریدَ بِهِ وَجْهُ اللّه ِ»(8)، «هیچ

صدقه ای جز با قصد قربت صحیح نخواهد بود». و ظاهر «لا» در حدیث، نفیِ صحّت است نه نفی کمال.(9)

5- دلیل پنجم (که در حقیقت مؤیّد است) این است که آنچه در وقف های ائمه علیهم السلام به دست