وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 8

1- معجم مقاییس اللّغه: ماده «صدق».

2- لسان العرب: مادّه «صدق».

3- صحاح اللّغه: مادّه «صدق».

4- حشر: 18.

5- النّهایه: مادّه «صدق».

6- مجمع البحرین: مادّه «صدق».

بنابراین، صدقه در لغت از مادّه «صَدْق» و «صَدَق» به معنای درستی، دوستی، استحکام و مانند اینهاست و تناسب و ارتباط آن با معنای اصطلاحی اش، که به آن اشاره شد و توضیح بیشتر آن خواهد آمد، روشن است.

گفتار 3- وقف در اصطلاح فقها

شیخ طوسی در مبسوط قبل از تعریف وقف می نویسد:

وجوه عطایا بر سه دسته اند که دوتای آنها در زندگی دنیا و یکی مربوط به جهان آخرت است. آن که به آخرت مربوط است، «وصیّت» است که بحث مستقل دارد، و امّا آن دو که به زندگی دنیا ارتباط دارند «هبه» و «وقف» می باشند (وی سپس در مقام تعریف وقف ادامه می دهد:) وقف عبارت است از «تَحبیسُ الاَْصل و تَسبیلُ الْمَنفَعهِ» و

جمع آن «وُقوف» و «اَوْقاف» است، می گوییم: «وَقَفْتُ» امّا «اَوْقَفْتُ» شاذّ و نادر است.(1)

محقّق در شرایع، وقف را (با مقداری تغییر) چنین تعریف کرده است:

«اَلْوقفُ عَقدٌ ثَمَرتُهُ تَحبیسُ الاصلِ و اِطْلاقُ الْمَنفَعهِ» در حالی که در المختصر النّافع

تفاوت تعریف «وقف» با تعریف شیخ در مبسوط تنها در کلمه «اطلاق» به جای «تسبیل»

است.(2) تعریف شهید در لمعه نیز دقیقا همان تعریف محقّق در نافع است. عبارت علاّمه در قواعد نیز چنین است: «الوقفُ عَقدٌ یُفیدُ تَحْبیسَ الاَْصلِ وَ اِطلاقَ الْمَنفعهِ».(3)

ابن ادریس در سرائر با عباراتی تقریبا همانند عبارات شیخ طوسی در مبسوط، وقف

را دقیقا همانند شیخ تعریف کرده است.(4)

شهید ثانی در ذیل تعریف شرایع می نویسد: در این جا وقف به بعضی از خواص آن تعریف شده است. یعنی این تعریف حقیقی نیست، این دو از ویژگیهای وقف هستند وگرنه حبس، سُکنی، عمری و رُقبی(5) نیز همین دو ویژگی (تَحبیسِ اصل و اطلاقِ