حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 119

1- جامع البیان، 2/678؛ تفسیر شریف لاهیجی، 1/223؛ حجه التفاسیر، 1/181؛ تفسیر خسروی، 1/305؛ اطیب البیان، 2/469؛ المعین، 1/115؛ تفسیر شبّر، 1/37؛ فتح الباری، 9/424.

2- الصافی، 1/239؛ الجوهر الثمین، 1/235.

3- فتح الباری، 9/424.

4- ابن ابی شیبه، المصنف، 4/167، شماره228.

5- فتح الباری، 9/424؛ همچنین ر.ک: زبده البیان، ص559.

6- ابن ابی شی7به، المصنف، 4/167، شماره8؛ نهج البیان، 1/306.

7- نحاس، معانی القرآن، 1/219.

را تأمین کند، خویشاوندان (عصبه) او عهده دار پرداخت آن خواهند بود و اگر آنها نیز ناتوان از این کار باشند، مادر مجبور می شود بدون گرفتن مزد، کودک خود را شیر دهد(1).

احتمال سوم، یکی از پدر و مادر: برخی احتمال داده اند که مقصود از «وارث» یکی

از والدین کودک است، زیرا تأمین هزینه های کودک در دوره شیرخوارگی بر عهده یکی از پدر و مادر اوست، هرکدام که زنده باشند(2).

بنابر این، اگر پدر بمیرد، مادر متعهد است به انجام آنچه پدر در زمان زنده بودن به آن متعهد بود(3)؛ همچنان که اگر مادر بمیرد، انجام این وظیفه بر عهده پدر کودک است.

احتمال چهارم، وارث هریک از پدر و مادر: از جمله احتمالاتی که در معنای «وارث» داده شده، این است که هرگاه یکی از پدر یا مادر بمیرد، مسؤولیت نگهداری کودک به ورثه او منتقل می شود؛ حال این وارث نباید به طرف دیگر آسیبی وارد کند.

بنابر این، اگر مادر از دنیا برود، وارثان او نباید به خاطر کودک، به پدر آسیبی بزنند؛

همچنین اگر ابتدا پدر بمیرد، وارثان او می بایست عهده دار تأمین هزینه های زندگی مادر

شوند تا به زندگی کودک لطمه ای وارد نشود(4).

احتمال پنجم، وارث کودک(5): اگر فرض کنیم، کودک بمیرد، در این صورت وارثانی

خواهد داشت؛ کسانی که می توانند وارث کودک باشند، موظف اند پس از مرگ پدر او، هزینه های مادرش را در دوره شیردهی تأمین کرده(6)، کودک را از مادرش جدا نکنند(7).

شاهد بر این احتمال، روایتی است که از امیر المؤمنین علیه السلام نقل شده است:

روایت دعائم الاسلام: «فی قول الله عزوجل «لاتُضارَّ والِدَهٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَ