حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 121

1- دعائم الاسلام، 2/256، شماره975؛ مستدرک الوسائل، 15/221، شماره18075.

2- مجمع البیان، 1/333؛ مقتنیات الدرر، 2/76.

3- الصنعانی، المصنف، 7/60، شماره12183؛ نحاس، معانی القرآن، 1/216.

4- نحاس این احتمال را از آن جهت که منشأ قرآنی ندارد و اسماعیل قاضی نیز از آن جهت که هیچ پشتوانه ای از کتاب، سنت و قیاس ندارد، آن را نادرست دانسته اند؛ برای اطلاع بیشتر ر.ک: معانی القرآن، 1/220؛ فتح الباری، 9/424.

5- برای اطلاع بیشتر از نظریات موجود در مسأله، ر.ک: روض الجنان و روح الجنان، 3/286؛ التبیان، 2/255؛ جامع البیان، 2/680.

6- اطیب البیان، 2/469.

باشد؛ چرا که سخن آیه در تأمین هزینه های زندگی مادر در دوره شیردهی کودک خود پس از مرگ پدر است. پرداخت هزینه های مادر نه ربطی به حضانت از کودک دارد و نه به ولایت بر او.

به هر حال، اگر بخواهیم منظور از وارث را وارثِ کودک بدانیم، باید به این نکته توجه

داشته باشیم که اطلاق عنوانِ وارث بر وارثانِ کودک پیش از مرگ وی، اطلاقی است مجازی به اعتبار آینده (ما یؤول الیه)(1).

احتمال ششم، خودِ کودک: از جمله احتمالاتی که در معنای واژه «الوارث» قابل تصور می باشد، این است که بگوییم منظور از آن، خود کودک است؛ چرا که کودک از جمله وارثان پدر خود است، پس اگر پدر بمیرد، از مالی که از او به کودک ارث می رسد، هزینه های دوره شیردهی پرداخت می شود.

بنابراین، هزینه های مادر در این دوره، از مال خود کودک تأمین خواهد شد(2) که

مسؤولیت انجام آن، بر عهده وصی کودک یا حاکم شرع است(3).

ناگفته نماند که احتمال دیگری از ضحاک نقل شده است که اگر کودک مالی برای پرداخت هزینه های مزبور نداشته باشد، خویشان پدری او (عصبه) عهده دار تأمین آن هستند(4).

لازم به یادآوری است ابن جوزی معتقد است میان این احتمال که مراد از وارث، کودک است یا وارث کودک منافاتی نیست، چرا که پرداخت نفقه هنگامی بر وارث واجب است که مورث به علت اعسار، قادر به تأمین آن نباشد(5).

احتمال هفتم، قیّم: در تفسیر عاملی این مطلب چنین توضیح داده شده است: «بر