حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 122

1- فتح القدیر، 1/246؛ زبده البیان، ص557.

2- جامع البیان، 2/680؛ ابن الجوزی، نواسخ القرآن، ص90؛ روض الجنان و روح الجنان، 3/286؛ تفسیر گازر، 1/295؛ منهج الصادقین، 2/29.

3- تفسیر شریف لاهیجی، 1/223.

4- زاد المسیر، 1/242؛ ابن ابی شیبه، المصنف، 4/166، شماره6.

5- ابن الجوزی، نواسخ القرآن، ص90؛ زاد المسیر، 1/242.

قیّم همان است در کارِ طفل که بر پدر و مادر، وارث نام برد به جای قیّم از بهر آنکه ورثه و اهل بیت قیّمی کنند یا قیّمی فرا کنند یا از سلطان قیّم خواهند ... اگر چنان است که پدر طفل بمرده است، این قیّم با مادر طفل ستیزه و بد رأیی نکند و دایه گیرد، بر طفل ستم

نکند و شفقت از وی دریغ ندارد»(1).

بعید نیست منظور از «قیّم» در این عبارت، همان چیزی باشد که برخی از مفسران از آن تعبیر به «ولیّ» کرده اند(2).

«مثل ذلک»

دومین پرسشی که پیرامون این بخش از آیه مطرح می شود این است که خداوند با بیان این جمله، انجام چه کاری را پس از فوت پدر، بر عهده وارث می گذارد؟

مفسران سه احتمال را در این باره مطرح کرده اند:

احتمال اول، پرداخت هزینه های زندگی مادر (نفقه)(3): از آنجا که جمله «علی الوارث مثل ذلک» عطف است بر جمله «علی المولود له رزقهن و کسوتهن» و جمله میان آنها، جمله معترضه است(4)؛ پس همان گونه که تأمین خوراک و پوشاک مادر (رزقهن و کسوتهن) در دوره شیردهی بر عهده پدر است، پس از مرگ وی، این وظیفه به وارث منتقل می شود. بنابر این، وارث متعهد به تأمین و پرداخت هزینه های زندگی مادر در این

دوره است.

احتمال دوم، آسیب نزدن (ترک مضاره)(5): این احتمال که از ابن عباس، شعبی، ضحاک و مجاهد نقل شده است هنگامی تصور دارد که جمله «علی الوارث مثل ذلک»