حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 123

1- تفسیر عاملی، 1/458.

2- السنن الکبری، 7/478؛ جامع البیان، 2/678، شماره3946.

3- ابن ابی شیبه، المصنف، 4/166، شماره4-2؛ جامع البیان، 2/681. شماره3956 و3958؛ التبیان، 2/255؛ نحاس، معانی القرآن، 1/218.

4- کنز الدقائق، 2/352.

5- ابن ابی شیبه، المصنف، 4/166، شماره 5 و 167، شماره10؛ نحاس، معانی القرآن، 1/216؛ التبیان، 2/255؛ فتح الباری، 9/424؛ السنن الکبری، 7/478؛ جامع البیان، 2/684؛ ابن الجوزی، نواسخ القرآن، ص90.

را با توجه به مفرد بودن اسم اشاره «ذلک»، به نزدیک ترین جمله قبل از آن، یعنی «لاتضار والده بولدها و لا مولود له بولده» عطف بدانیم(1).

در این صورت همان گونه که آسیب زدن پدر و مادر به یکدیگر به واسطه کودک یا آسیب زدن هریک از آنها به کودک ممنوع و حرام است؛ آسیب زدن هریک از وارث و مادر به یکدیگر به واسطه کودک یا آسیب زدن هریک از آنها به کودک نیز حرام خواهد بود و ارتباطی نیز با مسأله خوراک و پوشاک نخواهد داشت(2).

«آسیب نزدن به مادر» عنوانی است عام که وارث را از وارد کردن هر گونه آسیبی به مادر، باز می دارد.

در برخی از تفاسیر، عمومیت این عنوان مورد پذیرش قرار گرفته، چنین توضیح داده شده است: آسیب نزدن به این است که اگر مالی از کودک در دست وارث است، از او دریغ نکنند، از رفتن کودک نزد مادر خود جلوگیری نکنند، اگر کودک مالی ندارد، از تأمین هزینه های او سر باز نزنند(3).

البته هستند مفسرانی که معتقدند، منظور خداوند از این جمله، آسیب نزدن وارث به مادر در مورد نفقه است.

مفسر برجسته علی بن ابراهیم قمی، در شرح جمله «علی الوارث مثل ذلک»

می نویسد: «به زنی که شوهرش از دنیا رفته و از او کودکی به جا مانده، آسیبی وارد نمی شود، پس جایز نیست بر وارث اینکه بر مادر کودک در مورد نفقه آسیبی وارد آورده، بر او سخت بگیرند»(4).

از میان مفسران، جصاص معتقد است که بازگشت عبارت «مثل ذلک» به مسأله نهی از آسیب زدن، منافاتی با الزام وارث به پرداخت نفقه و هزینه های زندگی مادر ندارد، چرا

که اگر وارث متعهد به پرداخت نفقه نباشد، فایده ای در ذکر آن به خصوص نیست