حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 135

1- تفسیر ابن کثیر، 1/291؛ تفسیر ثعالبی، 1/470؛ روض الجنان و روح الجنان، 3/286؛ مواهب علیه، 1/89؛ منهجالصادقین، 2/29؛ تفسیر شریف لاهیجی، 1/223؛ تفسیر خسروی، 1/305؛ انوار العرفان، 4/214؛ مجمع البیان، 1/333؛ الجوهر الثمین، 1/235؛ مقتنیات الدرر، 2/76؛ تقریب القرآن، 2/86؛ الکاشف، 1/356.

احتمال دوم، وارث و مادر: اگر قانون عطف جملات بر هم و پذیرش نزدیک ترین مرجع برای ضمیر را بپذیریم، در این صورت مرجع ضمیر در واژه «أرادا»، وارث و مادر است(1).

یعنی پس از جدایی مادر از پدر و فوت پدر، وظیفه او در تأمین خوراک و پوشاکِ مادر (و علی المولود له رزقهن و کسوتهن) به حکم «و علی الوارث مثل ذلک» به وارث پدر منتقل می شود. بنابر این، مادر و وارثان پدر می توانند درباره ادامه شیردهی مادر، تصمیمگیری کنند.

احتمال سوم، پدر و مادر، وارث و مادر: می شود این احتمال را نیز روا دانست که

منظور از «أرادا» مادر و پدر یا جانشین اوست.

بنابر این، اگر پدر کودک زنده باشد، او و مادر درباره از شیر گرفتن کودک تصمیمگیری می کنند و اگر پدر از دنیا رفته باشد، ورثه او و مادر عهده دار انجام این کار هستند(2).

«فصالاً»

موضوع اصلی در این جمله «فصال» است. حال باید دید که منظور از این کلمه که در لغت به معنای «جدا کردن» آمده(3)، در این جمله چیست؟ و به چه مقطع زمانی اختصاص دارد؟

احتمال اول، جدا شدن از خویشان پدر: علی بن ابراهیم قمی، پس از اینکه فاعل در

جمله «أرادا» را وارث و مادر می داند، در توضیح جمله «فإن أرادا فصالاً»، می نویسد: «یعنی اگر مادر و وارث با هم توافق کنند، وارث می گوید: فرزندت را بگیر و هرجا