- اشاره 19
- پیشگفتار 20
- مواد سازنده شیر مادر 21
- ارزش شیر مادر در متون دینی 23
- روش شیر دادن به کودکان 27
- پیشگفتار 28
- مدت شیردهی 31
- اشاره 31
- شیردهی پس از دو سالگی اثر حقوقی ندارد 32
- پیشگفتار 35
- «الوالدات» 38
- بررسی فقهی جمله «وَ الْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أولادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أرادَ أنْ یُتِمَّ الرَّضاعَهَ» 38
- اشاره 38
- «یرضعن» 42
- «حولین کاملین» 50
- «لمن أراد أن یتمّ الرضاعه» 56
- بررسی فقهی جمله «وَ عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» 69
- اشاره 69
- اشاره 69
- «علی المولود له» 69
- «رزقهن و کسوتهن» 73
- «بالمعروف» 77
- بررسی فقهی جمله «لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إلاّ وُسْعَها» 79
- بررسی فقهی جمله «فَإنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَأتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» 80
- اشاره 80
- برقراری رابطه استیجاری میان زن و شوهر 83
- اختیار و اولویت مادر در شیر دادن به کودک خود 90
- چگونگی دخالت مادر در شیردهی به کودکِ خود 92
- پرداخت هزینه های شیردهی 94
- گرفتن دستمزد برای شیر دادن به کودکِ دیگران 100
- بررسی فقهی جمله «وَ أتَمِرُوا بَیْنَکُمْ بِمَعْرُوفٍ» 103
- بررسی فقهی جمله «لِیُنْفِقْ ذُو سَعَهٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمّا اتیهُ اللَّهُ» 104
- اشاره 108
- بررسی فقهی جمله «لا تُضارَّ والِدَهٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ» 108
- معنا شناسی 108
- بررسی فقهی جمله «وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِکَ» 117
- «علی الوارث» 117
- اشاره 117
- «مثل ذلک» 122
- «فإن أرادا» 134
- بررسی فقهی جمله «فَإنْ أرَادَا فِصَالاً عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَ تَشَاوُرٍ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا» 134
- اشاره 134
- «فصالاً» 135
- «عن تراض منهما و تشاور» 137
- نسبت میان رضاع و فصال در روایات 143
- پیشگفتار 146
- بررسی فقهی جمله «وَ إنْ اَرَدْتُّمْ أنْ تَسْتَرْضِعُوا أوْلادَکُمْ فَلاجُنَاحَ عَلَیْکُمْ إذَا سَلَّمْتُمْ ما آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ» 148
- اشاره 148
- «و إن أردتم أن تسترضعوا أولادکم» 148
- «إذا سلّمتم ما آتیتم» 151
- «بالمعروف» 153
- بررسی فقهی جمله «وَ إنْ تَعاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَی» 156
- اشاره 160
- اشاره 161
- اشاره 161
- کاربردهای قرآنی 161
- کفالت حضرت زکریا علیه السلام از مریم علیهماالسلام 163
- تعریف لغوی 167
- تعریف حضانت 167
- اشاره 167
- اشاره 167
- تعریف اصطلاحی 168
- تعریف حق و حکم 174
- حق یا حکم بودن حضانت 174
- اشاره 174
- نظریات مطرح در متون فقهی 176
- اصلِ در حضانت 183
- اشاره 186
- اشاره 186
- مرحله اول، حضانت کودک پیش از دو سالگی 186
- مضمون روایات 187
- بررسی و جمع بندی روایات 191
- ارتباط میان حضانت مادر و مباشرت در رضاع 196
- اشاره 202
- فرض اول: زنده بودن پدر و مادر 202
- مرحله دوم، حضانت کودک پس از دو سالگی 202
- فرض دوم: زنده بودن یکی از پدر و مادر 221
- فرض سوم: زنده نبودن هیچ یک از پدر و مادر 250
- شرایط نگهداری کودک 273
- اشاره 273
- اسلام 273
- اشاره 273
- عقل 278
- آزادگی 280
- فارغ بودن از حقوق زوجیت 283
- امانتداری 295
- اقامت مادر 301
- عدم تغییر محل سکونت پدر 303
- سلامت از بیماری های مزمن و مسری 304
- از بین رفتن شرایط مادر 311
- اشاره 311
- از بین رفتن شرایط لازم برای نگهداری کودک 311
- از بین رفتن شرایط پدر 313
- اشاره 316
- بازگشت دوباره شرایط 316
- بازگشت دوباره شرایط در مادر 317
- اشاره 318
- اصول روابط کودک و مادر 319
- اشاره 319
- رابطه کودک با مادر 319
- رابطه کودک با پدر 321
- حضانت دیوانگان 322
- اشاره 322
- حضانت سفیهان 323
- اشاره 323
- اعتبار رشد در امور مالی 324
- اعتبار رشد در خروج از حضانت 325
- حضانت افراد بالغِ رشید 327
- اشاره 332
- نظرات مطرح در متون فقهی 333
- جدایی کودک از مادر 333
- جدایی کودک از سایر بستگان 342
- شرایط جدایی کودک از مادر 345
- جدایی فرد بالغ از مادر و سایر بستگان 352
- اشاره 354
- پیشگفتار 355
- اشاره 357
- تعریف واژه ها 357
- «صبی» 358
- «ضایع» 361
- «کافل» 361
- ضرورت نگهداری کودکان بی سرپرست 363
- نظریات موجود در متون فقهی 363
- اشاره 363
- گرفتن شاهد 374
- اشاره 379
- بلوغ و عقل 379
- رشد 380
- عدالت 385
- اسلام 391
- توانمندی های مالی 402
- استقرار در یک مکان 403
- جنسیت 408
- آزادگی (حُریّت) 409
- انواع اموال کودک 412
- اشاره 412
- اشاره 412
- اموال همراه کودکان سرراهی 412
- تأمین هزینه زندگی کودکان سرراهی 415
- اشاره 415
- مرحله اول، تأمین هزینه های کودک از اموال شخصی خود 415
- مرحله دوم، تأمین هزینه های کودک از سایر منابع 422
- اشاره 436
- اختلاف در هزینه نگهداری کودکان سرراهی 436
- دوم، اختلاف در میزان هزینه 437
- اول، اختلاف در اصل هزینه 437
- اشاره 440
- جنایت بر کودکان 440
- اشاره 440
- دوم، جنایت خطایی منجر به مرگ 443
- سوم، جنایت عمدی منجر به قصاص بر بدن 444
- چهارم، جنایت خطایی یا عمدی غیر منجر به قصاص بر بدن 446
- اشاره 447
- جرایم کودکان سرراهی 447
- اول، جرایم خطایی 447
- دوم، جرایم عمدی 448
- سوم، شبه عمد 449
- معیارهای حل اختلاف 450
- اشاره 450
- اشاره 450
- معیار دوم، بررسی ویژگی های افراد 453
- معیار سوم، بررسی وضعیت کودک 455
- اشاره 459
- ادعای وجود رابطه پدری با کودک 459
- اشاره 459
- ادعای رابطه نَسَبی با کودک 459
- ادعای وجود رابطه مادری با کودک 465
- ادعای وجود رابطه پدری و مادری با کودک 468
- انکار رابطه نَسَبی از سوی کودک 468
- دوم، ولاء ضمان جریره؛ 471
- اشاره 471
- اول، ولاء عتق 471
- سوم، ولاء امام 471
- اشاره 471
- راههای ایجاد خویشاوندی مجازی 471
- نظرات مطرح در متون فقهی 472
- خویشاوندی مجازی برای کودکان سرراهی 472
- پیشگفتار 476
- پذیرش اسلام از سوی کودک مراهق 477
- اشاره 483
- روش تعیین دین کودک 483
- روش دوم، اسارت 487
- روش سوم، محل پیدا شدن کودک 487
- اشاره 492
1- مجمع البیان، 2/284.
2- جواهر العقود، 2/189.
فصل اول: مباحث مقدماتی
اشاره
پیش از ورود به مباحث مربوط به «حضانت» و بررسی احکام آن، توضیح چند مطلب ضروری است.
تعریف حضانت
اشاره
شرط نخست برای بررسی جایگاه فقهی مسأله «حضانت»، آشنایی با معنای لغوی این واژه و اطلاع از مفهوم آن در کاربردهای فقهی است.
تعریف لغوی
واژه «حضانت» در زبان تازی از ماده حَضَنَ یَحْضُنُ است. «حضن» در زبان عربی عبارت است از «حد فاصل زیر بغل تا تهیگاه» و به عبارت دیگر «سینه و دو بازو و آنچه مابین سینه و بازوست». این معنا را می توان در واژه «آغوش» خلاصه کرد.
بر این اساس، «حضانت» که از نظر ساختاری می تواند مصدر(1) یا اسم مصدر باشد(2)، عبارت است از «زیر بال گرفتن مرغ، تخم و جوجه را». اگر بخواهیم این معنا را در مورد
انسان نیز به کار ببریم، در این صورت می توان «حضانت» را چنین معنا کرد: «در کنار گرفتن کودک»، «پرورش دادن کودک»، «در بغل گرفتن کودک»(3).