حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 168

1- سبل السلام، 3/227.

2- المصباح المنیر، 1/193.

3- مبادی فقه و اصول، ص284.

توصیف «حضانت» با عبارت های بالا، گرچه معنایی را که از آن مورد نظر است به خوبی در ذهن شنونده ایجاد می کند، ولی شاید بتوان با ملاحظه کاربردهای روزمره این واژه، آن را به «دایگی کردن» و «پرستاری» معنا کرد(1).

بنابر این: 1- محور اصلی در معنای لغوی حضانت، حفظ و حراست است(2)؛ پس نمی توان نتیجه حضانت را محافظت از کسی دانست که مستقل در کارهایش نیست(3)، چرا که در این صورت نتیجه حضانت در معنای آن اخذ شده است.

2- در مفهوم حضانت، تربیت دخالتی ندارد، گرچه ممکن است لازمه یا نتیجه حضانت از یک فرد، تربیت او نیز باشد؛ به همین جهت، تعریف «حضانت» به «تربیت»(4) درست نیست، حتی اگر مستند چنین ادعایی سخن برخی از اهل لغت باشد(5).

3- حضانت به معنای لغوی خود، مفهومی است عام که شامل کودک و غیر کودک می شود، گرچه بارزترین نمونه آن صیانت و حفاظت از کودکان است؛ پس تعریف آن به «کفالت و سرپرستی کودک»(6)، از آن جهت که جامع نیست، درست به نظر نمی رسد.

تعریف اصطلاحی

آیا برای «حضانت» در فقه اسلامی، تعریف خاصی وجود دارد یا این واژه به همان معنای لغوی خود در متون فقهی به کار رفته است؟

از بررسی آنچه در متون فقهی آمده است، به دو نظریه می توان رسید:

نظریه اول، نداشتن حقیقت شرعی: گروهی از فقها معتقدند برای واژه «حضانت» حقیقت شرعی وجود نداشته، در متون فقهی نیز به همان معنای لغوی خود به کار رفته