حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 187

1- القواعد و الفوائد، 1/395؛ نضد القواعد الفقهیه، ص433.

2- المهذب البارع، 3/426: «وقع الاجماع علی اشتراک الحضانه بین الابوین مده الحولین و علی سقوطها بعد البلوغ و له الخیار فی الانضمام الی من شاء منهما و الخلاف فیما بینهما».

بطلان آن به واسطه وجود مخالفان فراوانی که دارد، روشن است(1)، عمده دلیل طرفداران این دو نظریه، روایات خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام است.

مضمون روایات

این روایات از نظر مضمون به سه گروه قابل تقسیم اند:

گروه اول، اشتراک حضانت میان پدر و مادر: در صدر روایت داود بن حصین به این مطلب اشاره شده است که در دوره شیرخوارگی (تا دو سالگی)، کودک بین پدر و مادر با نسبتی مساوی قرار دارد، «مادام الولد فی الرضاع فهو بین الأبوین بالسویه»(2)، مادامی که کودک شیرخوار است، پدر و مادر به یک نسبت از او نگهداری می کنند.

برخی از فقها بر این باورند که این مضمون تنها در مورد حضانت کاربرد دارد، چرا که در این دوره، تنها مادر یا زنِ جانشین او می تواند عهده دار شیر دادن به کودک باشد؛ بنابر این، بر اساس این جمله، پدر و مادر با مشارکت هم، وظیفه نگهداری کودک را بر عهده می گیرند.

گروه دوم، اختصاص حضانت به مادر: در جوامع روایی، احادیثی وجود دارد که مادر را «أحق» به کودک می داند. این روایات، گرچه از نظر مضمون متفاوت هستند، ولی می توان آنها را به چند دسته کلی تقسیم کرد:

1- با موضوع شیردهی: در بحث گذشته توضیح دادیم که براساس روایات خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام، وظیفه شیردهی به کودک بر عهده مادر است، به شرط اینکه مادر یا برای کار خود دستمزدی نخواهد و یا آنچه درخواست می کند، بیشتر از مقداری نباشد که زنان دیگر برای شیر دادن به کودک می گیرند.

حال برخی از فقها با استناد به همین روایات، معتقدند حضانت و اداره زندگی کودک در خلال این مدت بر عهده مادر است(3).

روایاتی که برای این منظور می توان به آنها استناد کرد، عبارت اند از: