حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 195

1- ریاض المسائل، 2/162.

2- فقه الصادق، 22/304.

3- نهایه المرام، 1/466.

4- الحدائق الناضره، 25/86.

5- ریاض المسائل، 2/162.

لازم به یادآوری است مرحوم نجفی برای اثبات اولویت مادر در حضانت کودک در دو سال شیر خوارگی، افزون بر آنچه گذشت به دو مطلب دیگر نیز استناد کرده است(1):

1- آیه کریمه «لاتضار والده بولدها»: جدا کردن کودک از مادر در این دوره، موجب آسیب

دیدن مادر می شود که به حکم این جمله، کاری حرام است(2).

نقد: اگر بتوان برای اثبات اولویت مادر به جمله «لاتضار والده بولدها» تمسک کرد، برای اثبات اولویت پدر نیز می توان به جمله «ولا مولود له بولده» استناد کرد؛ چرا که اگر گرفتن کودک از مادر در دوره شیرخوارگی، ضرر زدن به او به حساب آید؛ جدایی انداختن میان پدر و کودکش در این دوره نیز، ضرر زدن به او حساب می آید که حرام است به خصوص که اگر مادر برای شیر دادن به کودک خود، دستمزدی بیش از دیگران بخواهد یا دایه ای پیدا شود که حاضر باشد کودک را رایگان شیر دهد.

2- اطلاق سایر روایات: اطلاق دو روایت جمیل و عبید الله بن علی نیز بر اولویت مادر

دلالت دارد.

موثقه جمیل - ابن بکیر: «فی الولد من الحرّ و المملوکه، قال: یذهب إلی الحرّ منهما»(3)، درباره کودکی که از پدر آزاده و مادر برده متولد می شود، فرمود: به هرکدام که آزاد هستند ملحق می شود؛

روایت عبید اللّه بن علی: «إنّ النّبی صلی الله علیه و آله قضی بإبنه حمزه لخالتها و قال: الخاله والده»(4)، پیامبر گرامی حکم کرد درباره دختر حضرت حمزه به اینکه با خاله اش زندگی کند و فرمود: خاله، مادر است.

نقد: این استدلال درست نیست، زیرا تمسک به اطلاق در جایی صحیح است که متکلّم از آن جهت در مقام بیان باشد و معلوم است که در روایت جمیل، امام علیه السلام در صدد بیان مانعیت بردگی از پذیرش حضانت است؛ همچنان که در روایت عبید الله بن علی، پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در مقام بیان برابری مادر و خاله در مسأله حضانت است، نه اینکه مادر در چه زمانی می تواند حضانت کودک خود را بر عهده بگیرد، به خصوص که مورد این روایت دختر حضرت حمزه سید الشهداء علیه السلام است که بدون تردید در زمان