حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 197

1- مسالک الأفهام، 8/421.

2- برای اطلاع بیشتر، ر.ک: شرایع الاسلام، 2/567؛ المختصر النافع، ص194؛ کشف الرموز، 2/200؛ جواهر الکلام، 31/286.

3- المهذب، 2/262؛ تبصره المتعلمین، ص187؛ اللمعه الدمشقیه، ص176؛ شرح اللمعه، 5/458؛ قواعد الأحکام، 3/102؛ ایضاح الفوائد، 3/263؛ تحریر الاحکام، 2/43. لازم به یاد آوری است، در این کتب، اولویت مادر به نگهداری فرزند پسر خود، مشروط به شروطی چون: آزاد بودن، مسلمان بودن و عاقل بودن مادر شده است که توضیح آن پس از این خواهد آمد.

مشروط به این است که مادر در این مدت، شیردهی کودک را نیز بر عهده داشته باشد که در غیر این صورت، اولویتی در نگهداری کودک خود نخواهد داشت یا اینکه لازم نیست در این مدت خودْ کودکش را شیر دهد؟

در پاسخ به این سؤال، دو احتمال تصور دارد:

احتمال اول، از بین نرفتن حق مادر در نگهداری کودک (حضانت): پیروان این نظریه بر این باورند که حضانت مادر مشروط به شیر دادن به کودک نیست؛ بنابر این، اگر

کودک پیش از دو سال از شیر گرفته شود یا مادر از عمل به وظیفه خود در شیر دادن به کودکش، سر باز زند، اولویت او در نگهداری کودکش همچنان باقی است.

به عبارت دیگر، همچنان که مادر در شیر دادن به کودک خود، اولویت دارد، در حضانت از او نیز همین اولویت را خواهد داشت(1) چه خود کودکش را شیر دهد یا دیگری این وظیفه را بر عهده بگیرد(2).

بنابر این، سپردن کودک به دایه امری است موقّتی، تنها به منظور شیر خوردن کودک و این موجب از بین رفتن حق مادر در همراهی با کودکش در خلال دوره دو ساله شیرخوارگی، نمی شود(3)؛ پس یا دایه به محل سکونت مادر آمده، کودک را شیر می دهد و سپس او را به مادرش می سپارد(4) یا کودک به محل سکونت دایه برده می شود و پس از شیر خوردن به نزد مادر برگردانده می شود(5).

بررسی دلایل: برای اثبات این نظریه به چند مطلب استناد شده است:

1- اصل عملی: مرحوم نجفی گرچه هیچ توضیحی در اینکه مقصود از اصل چیست، نمی دهد(6) ولی بعید نیست که مراد، اصلِ استصحاب باشد؛ زیرا اگر شک کنیم که با ترک