حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 202

1- برای اطلاع بیشتر، ر.ک: نهایه المرام، 1/466؛ کفایه الاحکام، ص194.

2- الکافی، 6/103، شماره3؛ من لا یحضره الفقیه، 3/510، شماره4788.

3- الکافی، 6/103، شماره3.

4- وسائل الشیعه، 15/191.

مرحله دوم، حضانت کودک پس از دو سالگی

اشاره

بحث حضانت از کودک پس از رسیدن به سن دو سالگی در سه فرض قابل بررسی است:

فرض اول: زنده بودن پدر و مادر

پس از آنکه از جمع میان روایات به این نتیجه رسیدیم که مادر افزون بر شیر دادن به کودکِ خود، می باید نگهداری او را تا دو سال، یعنی زمان شیردهی، بر عهده بگیرد؛ حال

نوبت به این بحث می رسد که پس از این مدت، کدام یک از پدر و مادر در حالی که جدای از هم زندگی می کنند، عهده دار انجام این مسؤولیت هستند؟

در این مسأله میان فقهای شیعه اختلاف نظر بوده، آرای گوناگونی در متون فقهی مطرح شده است که می توان آنها را در قالب دو نظریه کلی، بررسی کرد:

نظریه اول، عدم تفاوت میان پسر و دختر: طرفداران این نظریه بر این باورند که

جنسیت کودک در اینکه کدام یک از پدر یا مادر عهده دار نگهداری او باشند، تأثیری ندارد.

بر این اساس، دو احتمال را مطرح کرده اند:

اول، اولویت مادر به حضانت کودک خود تا هفت سال: علامه حلی این نظر را به شیخ طوسی در دو کتاب خلاف و مبسوط نسبت می دهد(1)، ولی شیخ طوسی در این دو کتاب نظر دیگری را مطرح می کند که در جای خود به بررسی آن خواهیم پرداخت.

بررسی دلایل: برای اثبات این نظر در کتب فقهی به دو دلیل استناد شده است:

1- روایت ایوب بن نوح41*: «کتب إلیه بعض أصحابه إنّه کانت لی امرأه و لی منها ولد و خلیت سبیلها، فکتب علیه السلام: المرأه أحق بالولد إلی أن یبلغ سبع سنین إلاّ أن تشاء المرأه»(2) ، بعضی از یارانش به حضرت نوشت: زنی دارم و از او فرزندی، او را رها کرده ام، حضرت نوشت: زن سزاوارتر است به کودک خود تا هفت سال، مگر اینکه خودش جز این بخواهد.