حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 249

1- برای اطلاع بیشتر، ر.ک: کشف الرموز، 2/120؛ المختصر النافع، ص174؛ شرایع الاسلام، 2/506؛ تحریر الاحکام، 2/7 و3/418؛ تذکره الفقهاء، 2/586؛ قواعد الاحکام، 2/135؛ جامع المقاصد، 12/93؛ المهذب البارع ، 3/229؛ اللمعه الدمشقیه، ص163؛ تبصره المتعلمین، ص173؛ مسالک الأفهام، 7/195؛ شرح اللمعه، 5/151.

2- برای اطلاع بیشتر، ر.ک: تذکره الفقهاء، 2/80؛ تحریر الاحکام، 1/219 و2/541؛ ایضاح الفوائد، 2/52.

3- الدروس الشرعیه، 2/323.

4- مسالک الأفهام، 6/144: «الولایه لها مع رشدها بعد الأب».

5- مسالک الأفهام، 6/144؛ الحدائق الناضره، 22/416.

6- الخلاف، 4/162، مسأله41؛ مستمسک العروه الوثقی، 14/593.

7- جواهر الکلام، 28/277.

مخالف اصل، پس می بایست بر چیزی اکتفا کرد که مورد اتفاق همه فقهاست، یعنی پدر یا پدر بزرگ(1)؛ سایر فقها با این نظر موافق نبوده(2)، ادعای اتفاق ایشان بر عدم آن شده

است(3).

احتمال سوم، انتقال به وصی پدر: از برخی فقهای اهل سنت نقل شده است که چون وصی پدر نایب خاص او به حساب می آید، مقدّم بر پدر بزرگِ کودک بوده، سرپرستی کودک به او می رسد(4).

نقد: در اینکه وصی پدر یا پدر بزرگ می توانند سرپرستی کودک را بر عهده بگیرند تردیدی نیست(5)؛ اما همچنان که گذشت، وصیِ پدر هنگامی می تواند زمام امور کودک را در دست بگیرد که پدر بزرگ کودک زنده نباشد یا صلاحیت اداره زندگی وی را نداشته باشد؛ زیرا پدر بزرگ، بی واسطه و مستقل از پدر، بر فرزندِ فرزندِ خود (نوه) ولایت دارد(6).

نتیجه

به نظر ما، حضانت کودک غیر از ولایت بر اوست و به همین جهت، هرگاه سخن از حضانت بود ما آن را به «نگهداری کودک» و در مقابل، ولایت بر او را به «سرپرستی کودک» معنا کردیم.

بدون شک سرپرستی کودک بر عهده پدر یا پدر بزرگ اوست و در صورت نبود آنها، وصی هریک از آنها، بار این مسؤولیت را بر دوش می کشد و اگر فرض کنیم هیچ یک از آنها وجود نداشته باشند، حاکم اسلامی سرپرست کودک خواهد بود(7).

اما نگهداری کودک در خلال هفت سال نخست زندگی بر عهده مادر اوست و پس از به پایان رسیدن این زمان، دوباره پدر از آن جهت که سرپرست کودک است، نگهداری او