- اشاره 19
- پیشگفتار 20
- مواد سازنده شیر مادر 21
- ارزش شیر مادر در متون دینی 23
- روش شیر دادن به کودکان 27
- پیشگفتار 28
- اشاره 31
- مدت شیردهی 31
- شیردهی پس از دو سالگی اثر حقوقی ندارد 32
- پیشگفتار 35
- «الوالدات» 38
- بررسی فقهی جمله «وَ الْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أولادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أرادَ أنْ یُتِمَّ الرَّضاعَهَ» 38
- اشاره 38
- «یرضعن» 42
- «حولین کاملین» 50
- «لمن أراد أن یتمّ الرضاعه» 56
- اشاره 69
- بررسی فقهی جمله «وَ عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» 69
- «علی المولود له» 69
- اشاره 69
- «رزقهن و کسوتهن» 73
- «بالمعروف» 77
- بررسی فقهی جمله «لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إلاّ وُسْعَها» 79
- بررسی فقهی جمله «فَإنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَأتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» 80
- اشاره 80
- برقراری رابطه استیجاری میان زن و شوهر 83
- اختیار و اولویت مادر در شیر دادن به کودک خود 90
- چگونگی دخالت مادر در شیردهی به کودکِ خود 92
- پرداخت هزینه های شیردهی 94
- گرفتن دستمزد برای شیر دادن به کودکِ دیگران 100
- بررسی فقهی جمله «وَ أتَمِرُوا بَیْنَکُمْ بِمَعْرُوفٍ» 103
- بررسی فقهی جمله «لِیُنْفِقْ ذُو سَعَهٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمّا اتیهُ اللَّهُ» 104
- اشاره 108
- بررسی فقهی جمله «لا تُضارَّ والِدَهٌ بِوَلَدِها وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ» 108
- معنا شناسی 108
- بررسی فقهی جمله «وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِکَ» 117
- «علی الوارث» 117
- اشاره 117
- «مثل ذلک» 122
- بررسی فقهی جمله «فَإنْ أرَادَا فِصَالاً عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَ تَشَاوُرٍ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا» 134
- «فإن أرادا» 134
- اشاره 134
- «فصالاً» 135
- «عن تراض منهما و تشاور» 137
- نسبت میان رضاع و فصال در روایات 143
- پیشگفتار 146
- بررسی فقهی جمله «وَ إنْ اَرَدْتُّمْ أنْ تَسْتَرْضِعُوا أوْلادَکُمْ فَلاجُنَاحَ عَلَیْکُمْ إذَا سَلَّمْتُمْ ما آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ» 148
- «و إن أردتم أن تسترضعوا أولادکم» 148
- اشاره 148
- «إذا سلّمتم ما آتیتم» 151
- «بالمعروف» 153
- بررسی فقهی جمله «وَ إنْ تَعاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَی» 156
- اشاره 160
- اشاره 161
- اشاره 161
- کاربردهای قرآنی 161
- کفالت حضرت زکریا علیه السلام از مریم علیهماالسلام 163
- تعریف حضانت 167
- تعریف لغوی 167
- اشاره 167
- اشاره 167
- تعریف اصطلاحی 168
- تعریف حق و حکم 174
- حق یا حکم بودن حضانت 174
- اشاره 174
- نظریات مطرح در متون فقهی 176
- اصلِ در حضانت 183
- اشاره 186
- مرحله اول، حضانت کودک پیش از دو سالگی 186
- اشاره 186
- مضمون روایات 187
- بررسی و جمع بندی روایات 191
- ارتباط میان حضانت مادر و مباشرت در رضاع 196
- اشاره 202
- مرحله دوم، حضانت کودک پس از دو سالگی 202
- فرض اول: زنده بودن پدر و مادر 202
- فرض دوم: زنده بودن یکی از پدر و مادر 221
- فرض سوم: زنده نبودن هیچ یک از پدر و مادر 250
- اسلام 273
- اشاره 273
- اشاره 273
- شرایط نگهداری کودک 273
- عقل 278
- آزادگی 280
- فارغ بودن از حقوق زوجیت 283
- امانتداری 295
- اقامت مادر 301
- عدم تغییر محل سکونت پدر 303
- سلامت از بیماری های مزمن و مسری 304
- از بین رفتن شرایط مادر 311
- از بین رفتن شرایط لازم برای نگهداری کودک 311
- اشاره 311
- از بین رفتن شرایط پدر 313
- اشاره 316
- بازگشت دوباره شرایط 316
- بازگشت دوباره شرایط در مادر 317
- اشاره 318
- اصول روابط کودک و مادر 319
- اشاره 319
- رابطه کودک با مادر 319
- رابطه کودک با پدر 321
- حضانت دیوانگان 322
- اشاره 322
- حضانت سفیهان 323
- اشاره 323
- اعتبار رشد در امور مالی 324
- اعتبار رشد در خروج از حضانت 325
- حضانت افراد بالغِ رشید 327
- اشاره 332
- نظرات مطرح در متون فقهی 333
- جدایی کودک از مادر 333
- جدایی کودک از سایر بستگان 342
- شرایط جدایی کودک از مادر 345
- جدایی فرد بالغ از مادر و سایر بستگان 352
- اشاره 354
- پیشگفتار 355
- اشاره 357
- تعریف واژه ها 357
- «صبی» 358
- «کافل» 361
- «ضایع» 361
- نظریات موجود در متون فقهی 363
- ضرورت نگهداری کودکان بی سرپرست 363
- اشاره 363
- گرفتن شاهد 374
- بلوغ و عقل 379
- اشاره 379
- رشد 380
- عدالت 385
- اسلام 391
- توانمندی های مالی 402
- استقرار در یک مکان 403
- جنسیت 408
- آزادگی (حُریّت) 409
- اشاره 412
- اموال همراه کودکان سرراهی 412
- اشاره 412
- انواع اموال کودک 412
- تأمین هزینه زندگی کودکان سرراهی 415
- مرحله اول، تأمین هزینه های کودک از اموال شخصی خود 415
- اشاره 415
- مرحله دوم، تأمین هزینه های کودک از سایر منابع 422
- اختلاف در هزینه نگهداری کودکان سرراهی 436
- اشاره 436
- دوم، اختلاف در میزان هزینه 437
- اول، اختلاف در اصل هزینه 437
- جنایت بر کودکان 440
- اشاره 440
- اشاره 440
- دوم، جنایت خطایی منجر به مرگ 443
- سوم، جنایت عمدی منجر به قصاص بر بدن 444
- چهارم، جنایت خطایی یا عمدی غیر منجر به قصاص بر بدن 446
- اول، جرایم خطایی 447
- اشاره 447
- جرایم کودکان سرراهی 447
- دوم، جرایم عمدی 448
- سوم، شبه عمد 449
- اشاره 450
- اشاره 450
- معیارهای حل اختلاف 450
- معیار دوم، بررسی ویژگی های افراد 453
- معیار سوم، بررسی وضعیت کودک 455
- اشاره 459
- اشاره 459
- ادعای رابطه نَسَبی با کودک 459
- ادعای وجود رابطه پدری با کودک 459
- ادعای وجود رابطه مادری با کودک 465
- انکار رابطه نَسَبی از سوی کودک 468
- ادعای وجود رابطه پدری و مادری با کودک 468
- اول، ولاء عتق 471
- دوم، ولاء ضمان جریره؛ 471
- راههای ایجاد خویشاوندی مجازی 471
- اشاره 471
- سوم، ولاء امام 471
- اشاره 471
- نظرات مطرح در متون فقهی 472
- خویشاوندی مجازی برای کودکان سرراهی 472
- پیشگفتار 476
- پذیرش اسلام از سوی کودک مراهق 477
- اشاره 483
- روش تعیین دین کودک 483
- روش دوم، اسارت 487
- روش سوم، محل پیدا شدن کودک 487
- اشاره 492
1- شرح اللمعه، 5/454؛ مسالک الأفهام، 8/413؛ مجمع الفائده، 8/260.
2- کشف اللثام، 2/105.
3- قواعد الاحکام، 3/628؛ ایضاح الفوائد، 4/629.
4- المبسوط، 5/224.
5- جامع المقاصد، 4/158؛ ریاض المسائل، 1/565.
6- شرح اللمعه، 10/100.
7- مسالک الأفهام، 15/252.
8- قواعد الاحکام، 3/628؛ ایضاح الفوائد، 4/629؛ مسالک الأفهام، 14/376.
9- المبسوط، 5/224.
10- الکافی، 7/185، شماره1؛ من لا یحضره الفقیه، 4/32، شماره 5018؛ تهذیب الاحکام، 10/9، شماره23؛ سنن دارمی، 2/179؛ مسند احمد، 5/348؛ صحیح مسلم، 3/1323، شماره23؛ سنن ابی داود، 4/152، شماره4442.
لازم به یادآوری است، در متون فقهی زمان خاصی برای وجوب دادن آغوز به کودک تعیین نشده است، گرچه برخی آن را به سه روز محدود کرده اند.
نکته ای که در پایان این بخش توجه به آن ضروری است، تعیین زمان خوردن شیر آغوز است. مرحوم شهید ثانی معتقد است که در کتاب های فقهی برای وجوب این عمل زمانی تعیین نشده است، گرچه بعضی آن را به سه روز محدود کرده اند(1).
روش شیر دادن به کودکان
بنا به توصیه بزرگان دینی، مستحب است که مادر کودک را از هر دو پستانِ خود شیر دهد.
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید: «جعل اللّه تعالی رزقه فی ثدیی اُمّه فی احدیهما شرابه و فی الآخر طعامه»(2)، خدای تعالی روزی کودک را در دو پستان مادرش قرار داده است، در یکی آب و در دیگری غذای اوست.
امام صادق علیه السلام نیز به زنی که دو کودک خود را همزمان شیر می داد، فرمود: «لاترضعیه
من ثدی واحد و ارضعیه من کلیهما یکون أحدهما طعاما و الآخر شرابا»(3)، او را از یک پستان شیر مده، بلکه
از هر دو پستان او را شیر بده، زیرا یکی از آنها غذا و دیگری آب است.