حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 274

مسلمان است، می باید مادر او نیز مسلمان باشد(1).

بررسی دلایل: برای اثبات این مطلب که مادر غیر مسلمان نمی تواند مسؤولیت نگهداری از کودکِ مسلمانش را بر عهده بگیرد، به مطالبی استناد شده است:

1- تأثیر گذاری بر کودک: مادر غیر مسلمان می تواند با تأثیر گذاشتن بر کودک، زمینه انحراف او را از اسلام فراهم کرده، زمینه پیدایش افکار خود را در فرزندش ایجاد کند(2) و به عبارت دیگر، باعث گمراهی او شود(3).

نقد: به واسطه این گونه مطالب نمی توان از اطلاق روایاتی که دلالت بر اولویت مادر بر نگهداری از کودک خود دارد، دست بر داشت(4).

2- نبود ولایت کافر بر مسلمان: اگر حضانت و نگهداری کودک را ولایت بر او بدانیم،

مادر غیر مسلمان نمی تواند عهده دار این مسؤولیت باشد، زیرا غیر مسلمان بر مسلمان به مقتضای آیه شریفه «وَلَن یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً»(5)، خدا کافران را بر مؤمنان

مسلط نکرده است؛ هیچ گونه ولایتی ندارد(6).

به عبارت دیگر، نسبت میان آیه نفی سبیل و روایات حضانت، عموم من وجه است، زیرا گاهی حضانت هست ولی نفی سبیل صادق نیست، نظیر جایی که مادر مسلمان است؛ گاهی نفی سبیل صادق است، ولی روایات حضانتِ مادر شامل آن نمی شود، مانند مالکیت ابتدایی غیر مسلمان بر برده مسلمان و گاه هر دو با هم صادق اند، مثل مادر

غیر مسلمانی که می خواهد از کودک خود نگهداری کند.

در مورد صدق دو دلیل یا اجتماع آنها با هم، گرچه قاعده اوّلی اقتضای تساقط آنها و رجوع به عمومات یا اصول عملی را دارد، ولی در این مورد خاص، آیه کریمه را مقدّم بر روایات حضانت دانسته، حکم می کنیم به اینکه مادر غیر مسلمان نمی تواند زمام امور