حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 275

1- مسالک الأفهام، 8/422؛ کفایه الاحکام، ص194.

2- مسالک الأفهام، 8/422.

3- کشف اللثام، 2/106.

4- فقه الصادق، 22/306.

5- نساء4 / 141.

6- نهایه المرام، 1/468.

زندگی کودکِ خود را بر عهده بگیرد(1).

نقد: به نظر ما این استدلال نمی تواند درست باشد، زیرا:

اولاً: منظور از «نفی سبیل» در آیه، حجت است نه تسلط، زیرا کارفرمای غیر مسلمان بر کارگر مسلمان خود تسلط دارد به گونه ای که وی می باید در ازای دستمزدی که می گیرد، وظیفه خود را انجام دهد؛ بنابر این، علو اسلام مستلزم عدم ثبوت ولایت کافر

بر مسلمان نیست(2).

ثانیا: به نظر ما حضانت، ولایت نیست تا انجام آن از سوی مادر غیر مسلمان، موجب ولایت کافر بر مسلمان شود؛ بلکه حضانت در اصطلاح فقهی به همان معنای لغوی خود به کار می رود، یعنی زیر پر و بال گرفتن و به عبارت دیگر، نگهداری کودک را بر عهده گرفتن.

تحقق چنین معنایی از سوی هر کسی که باشد، موجب ولایت او بر کودک نمی شود، به خصوص که پدر کودک نیز زنده است و در دوره حضانت مادر، یعنی دوره ای که کودک با مادر خود گذران زندگی می کند، ارتباط میان پدر و کودک باقی است.

مرحوم خوانساری در این باره می نویسد: «هر حقی نسبت به مسلمان، ولایت بر او نیست، نظیر برده ای که مملوک انسان کافری بوده، پس از مملوکیت، مسلمان می شود»(3).

ثالثا: اگر میزان در صحت حضانت، تأثیر حضانت کننده بر اعتقاداتِ کودک باشد، اولاً: کودک شیر خوار یا کودک غیر ممیزی که کمتر از هفت سال سن دارد، اعتقادی ندارد تا به وسیله او به آنها آسیبی برسد؛ ثانیا: تأثیر منفی حضانت کننده بر مبانی دینی

کودک، در فرضی هم که مسلمان باشد، قابل تصوّر است، زیرا چه بسا فردی به ظاهر مسلمان باشد ولی با داشتن عقاید فاسد یا منحرف، بیش از فرد غیر مسلمان، کودک را به انحراف بکشاند.

3- روایت صدوق59*: «الاسلام یعلو و لایُعلی علیه»(4)، اسلام بر همه چیز برتری می یابد ولی