حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 279

1- یزدی، حاشیه المکاسب، ص31؛ الموسوعه الفقهیه، 3/283.

2- مسالک الأفهام، 8/423؛ کفایه الاحکام، ص194؛ فقه السنه، 2/342.

3- قواعد الاحکام، 3/102.

4- مسالک الأفهام، 8/423.

5- جواهر الکلام، 31/287.

6- فقه الصادق، 22/307.

نداشته، در هر دو صورت، نمی توان کودک را به مادر سپرد؛ مگر اینکه دفعات بروز حالت جنون در مادر بسیار بسیار کم و از نظر زمانی نیز طولانی نباشد(1) که در این صورت

جنون مادر چون بیماری ای است که پس از به وجود آمدن، از بین می رود؛ بنابر این، مادر

حق دارد از کودک خود مراقبت کند(2).

نقد: مرحوم نجفی ضمن رد چنین ادعایی، معتقد است که اگر دفعات بروز جنون زیاد هم باشد، در زمانی که مادر سلامت خود را باز می یابد، صلاحیت نگهداری کودک خود را دارد، حال با تمسک به اطلاق دلایل حضانت، می توان گفت در حال بروز آن حالت نیز همچنان، آن دلایل شامل او می شود(3).

نظریه دوم، تفاوت: به نظر ما، نگهداری کودک تنها در فرضی امکان پذیر است که مادر برخوردار از سلامت عقلی باشد، چرا که فرد دیوانه که خود برای اداره زندگی اش فاقد توانایی های لازم است، چگونه قادر خواهد بود از فرد دیگری نگهداری کند؟

بنابر این، اگر مادر دارای جنون فراگیر باشد، بدون شک صلاحیت نگهداری کودکِ خود را ندارد و انتقال این مطلب به ولیّ مادر کاملاً بی اساس است، زیرا حضانت کودک،

نظیر حقِ شفعه، حق تحجیر، خیار فسخ و حقوقی از این دست نیست تا با از بین رفتن صلاحیت مادر، تصمیمگیری درباره آنها به ولیّ او منتقل شود، بلکه حضانت کودک وظیفه ای بر عهده مادر است که با تحقق جنون، امکان انجام آن وجود ندارد.

اما اگر جنون مادر، ادواری باشد به گونه ای که مادر قادر به انجام وظایف خود بوده، عروض آن، موجب به خطر افتادن سلامت جسمی و روحی کودک نمی شود، مادر می تواند همچنان در زمان تعیین شده، نگهداری از کودک خود را بر عهده داشته باشد.

البته روشن است که اگر معیار جواز نگهداری کودک، توانایی مادر باشد، هنگامی می توان به مانع نبودن جنون ادواری نظر داد که دفعات عروض این حالت چندان زیاد نباشد که زندگی کودک را تحت تأثیر قرار داده، عملاً توان مادر را در نگهداری کودک