حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 280

1- کفایه الاحکام، ص194.

2- مسالک الأفهام، 8/423.

3- جواهر الکلام، 31/287.

و

بر طرف کردن نیازمندی های او از بین ببرد؛ بنابر این، بعید نیست نظر مرحوم سبزواری در اینکه بقای حق حضانت مادر، مشروط به این است که دفعات بروز حالت جنون در او بسیار بسیار کم و از نظر زمانی نیز طولانی نباشد(1)، سخنی قابل اعتماد باشد.

بنابر این، اطلاق صدر ماده1170 قانون مدنی نسبت جنون مادر، نمی تواند درست باشد: «اگر مادر در مدتی که حضانت طفل با اوست، مبتلا به جنون شود یا به دیگری شوهر کند، حق حضانت با پدر خواهد بود»(2).

بیماری های مُزمن و مُسری: برای فقیهانی که جنونِ مادر را مانعی از نگهداری کودک می دانند، پرسشی جدید به وجود آمده است که آیا بیماری های مزمنی که امید بهبودی در آنها وجود ندارد، از نظر حکم، چون جنون هستند یا نه؟

از آنجا که این بحث در برخی از متون فقهی به طور مستقل مورد بررسی قرار گرفته است، مناسب خواهد بود که ما هم گفتگو درباره مانع بودن یا مانع نبودن بیماری های مُزمن و مُسری را در جای خود مورد بررسی قرار دهیم.

آزادگی

از جمله شرایط حضانت مادر، برده نبودن اوست(3).

بررسی دلایل: برای اثبات اعتبار این شرط که امروز دیگر برای آن مصداقی وجود ندارد، به چند مطلب استناد شده است:

1- منافات ولایت با بردگی: حضانتِ نوعی ولایت بر حفظ و تربیت کودک است و برده ولایت بر چیزی ندارد(4).

نقد: به نظر ما، از آنجا که حضانت، ولایت به معنای مصطلح نیست، پس می تواند با نگهداری کودک توسط شخصی که در بند بردگی است، قابل جمع باشد.

2- منافات حضانت با ملکیت: منافع کنیز متعلق به مالک اوست، پس وقت آزادی