حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 285

1- برای اطلاع بیشتر، ر.ک: مسالک الأفهام، 8/424؛ نهایه المرام، 1/469؛ فقه الصادق، 22/305.

2- ر.ک: المقنع، ص360؛ مختلف الشیعه، 7/306؛ المهذب البارع، 3/426.

3- الکافی، 6/45، شماره 5؛ تهذیب الاحکام، 8/107، شماره 361.

4- من لا یحضره الفقیه، 3/435، شماره 4502.

5- الکافی، 6/45، شماره3؛ تهذیب الاحکام، 8/105، شماره354.

لها وعاء و حجری لها حواء و ثدیی له سقاء و إنّ أباه طلّقنی و زعم أنّه ینتزعه منّی، فقال النبی صلی الله علیه و آله: أنت أحق به ما لم تنکحی»(1)، زنی به پیامبر گرامی اسلام فرمود: این فرزند من است، شکمم برای او چون ظرف و خانه ام چون حریم و سینه ام آشامیدنی گاه او بود، پدرش مرا طلاق داده است و گمان کرده که می تواند او را از من جدا سازد؛ پیامبر فرمود: تو سزاوارتر به کودک خود هستی مادامی که ازدواج نکرده ای.

روایت ابو هریره: «الاُم أحق بحضانه إبنها ما لم تتزوّج»(2)، مادر سزاوارتر به نگهداری فرزند خود است مادامی که ازدواج نکند.

از میان این روایات، تنها روایت داود رقی از نظر سندی معتبر است، زیرا روایت سلیمان بن داود منقری به خاطر مردد بودن راوی آن بین حفص بن غیاث و فرد دیگری (سلیمان بن داود المنقری عن حفص بن غیاث أو غیره)، از نظر سندی اعتبار ندارد(3)؛ روایت مرسله سلیمان بن داود منقری، نیز به واسطه ارسال ضعیف است؛ روایت عبد الله بن عمرو بن العاص گرچه در جوامع روایی شیعه تنها در عوالی اللئالی نقل شده و روایات این کتاب به واسطه مشیخه ای که ابن ابی جمهور احسایی در اول کتاب بیان کرده است از حد ارسال خارج شده، معتبر است ولی این روایت به خاطر عدم توثیق بلکه تفسیق عبد الله بن عمرو بن العاص حجت نیست؛ روایت ابو هریره نیز فاقد سند بوده، مستند آن تنها نقل عامه است که حجّیت نخواهد داشت.

روایت داود را از نظر معنایی به دو بخش می توان تقسیم کرد:

سؤال: برده ای پس از اطلاع از ازدواج همسرش، در صدد گرفتن کودکِ خود از مادرش می شود.

پاسخ: امام علیه السلام در مقام پاسخ دو مطلب را یادآور می شوند: اول: مادر اولویت دارد به نگهداری کودکش، حتی اگر ازدواج کند، در صورتی که پدر برده باشد؛ دوم: پدر اولویت دارد به اداره زندگی کودکش اگر از بردگی رهایی یابد