حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 301

1- تهذیب الاحکام، 6/241، شماره596: «بما تعرف عداله الرجل بین المسلمین حتی تقبل شهادته لهم و علیهم؟ قال: فقال: ان تعرفوه بالستر و العفاف و الکف عن البطن و الفرج و الید و اللسان و یعرف بإجتناب الکبائر التی أوعد اللّه علیها النار ... والدال علی ذلک کلّه و الساتر لجمیع عیوبه حتی یحرم علی المسلمین تفتیش ما وراء ذلک من عثراته و غیبته و یجب علیهم تولیته و اظهار عدالته فی الناس، التعاهد للصلوات الخمس إذا واظب علیهن و حافظ مواقیتهن باحضار جماعه المسلمین و أن لایتخلف عن جماعتهم فی مصلاهم إلاّ من علّه ...».

2- من لا یحضره الفقیه، 3/70، شماره3355: «عن الذمی و العبد یشهدان علی شهاده ثم یسلم الذمی و یعتق العبد، أتجوز شهادتهما علی ما کانا أشهدا علیه؟ قال: نعم، إذا علم منهما بعد ذلک خیر، جازت شهادتهما».

3- وسائل الشیعه، 18/282، شماره3-6.

4- ریاض المسائل، 2/324.

5- ایضاح الفوائد، 3/265؛ جواهر الکلام، 31/289.

6- ایضاح الفوائد، 3/265.

7- جواهر الکلام، 31/289.

است(1)؛

4- روایاتی که موضوع آنها حضانت است، ناظر به غالب افراد بوده و بیشتر افراد فاقد عدالت به این معنا هستند و به عبارت دیگر، فرد عادل به ندرت یافت می شود، پس نمی تواند موضوع حکم باشد(2).

لازم به یادآوری است، مرحوم نجفی در توضیح این مطلب سخنی دارد که عجیب و جدا قابل تأمل است، وی در این باره می نویسد: «تحقق عدالت در زنان امری است نادر ... به ویژه اینکه در زنان، فسق غلبه دارد»(3).

حاصل آنکه نگهداری از کودک توسط یکی از پدر یا مادر، مشروط به وجود صلاحیت های فردی و اجتماعی لازم برای انجام این مسؤولیت است و تنها داشتن پیوندهای عاطفی و خویشاوندی - آن گونه که محدث بحرانی مدعی آن است(4) - برای چنین کاری کافی نیست.

اقامت مادر

-5

از جمله شرایطی که برخی از فقهای سنی برای حضانت مادر در نظر گرفته اند، اقامت او در محل سکونت خود است.

این شرط به دو صورت بیان شده است:

نظریه شافعی: اگر به جایی نقل مکان کند که از نظر دینی بر او عنوان مسافر صادق

باشد (نماز خود را به قصر بخواند)، حق حضانت او از بین می رود(6)

نظریه ابو حنیفه: اگر مادر فرزند را از روستا به شهر ببرد، همچنان در نگهداریِ کودک خود اولویت دارد، ولی اگر کودک را از شهر به روستا ببرد، مادر حق خود را از دست داده، پدر برای حضانت کودک اولویت پیدا می کند(7).