حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 302

1- مسالک الأفهام، 8/424؛ کشف اللثام، 2/107.

2- ریاض المسائل، 2/324.

3- جواهر الکلام، 31/289.

4- الحدائق الناضره، 19/93.

5- مسالک الأفهام، 8/425.

6- المجموع فی شرح المهذب، 18/341؛ کفایه الاخیار، 2/95؛ مغنی المحتاج، 3/459.

7- بدائع الصنایع، 4/45؛ ابن قدامه، المغنی، 9/307؛ المیزان الکبری، 2/140.

شیخ طوسی در کتاب مبسوط ضمن نقل این دو احتمال، بدون آنکه آن را به کسی نسبت دهد، احتمال دوم را به این دلیل که در روستا میزان آموزش کودک کاهش می یابد، قوی می داند(1)؛ اما در کتاب خلاف آنها را به شافعی و ابوحنیفه نسبت داده، آن را مخالف با عموم روایات می داند که تخصیص آنها احتیاج به دلیل دارد(2).

دیدگاه ما: به نظر ما، گرچه همان گونه که محقق طوسی و برخی دیگر از فقها بدان تصریح کرده اند، اطلاق روایات حضانت، شامل دو فرض اقامت و تغییر مکان مادر می شود که دست برداشتن از آن نیازمند به دلیل است(3)؛ ولی باید به یک نکته توجه داشت که کودک کالایی نیست که در دست پدر یا مادر قرار می گیرد و آنها نسبت به او حقّی پیدا می کنند، بلکه کودک امانتی است در دست آنها تا با مراقبت از او در زمانی که

قادر به اداره زندگی خود نیست، زمینه رشد و بالندگی او را فراهم کنند، پس باید در مدت زمانی که کودک زیر نظر مادر یا پدر خود زندگی می کند، مصلحت او در نظر گرفته شود.

بنابر این، اگر تغییر محل اقامت کودک، تأثیری منفی بر روند زندگی، سلامت جسمی - روحی، آموزش و ادب او نداشته باشد، بی شک به مقتضای اطلاق ادله، کودک نزد مادر خود گذران زندگی می کند ولی اگر این تغییر مکان باعث آسیب دیدن او در یکی از ابعاد جسمی، روحی - عاطفی، دینی و تحصیلی شود، این کار جایز نخواهد بود و تمسک به اطلاق روایات هم برای اثبات جواز آن ممکن نیست، زیرا قدر متیقن از حضانت مادر یا پدر جایی است که سلامت کودک از هر جهت تأمین می شود.

در پایان بی مناسبت نمی دانم پرسش و پاسخی را که محقق کرکی در این بحث مطرح

کرده است، یادآور شوم.

وی می نویسد: «مسأله: اگر زن بدون رضایت شوهرش از خانه بیرون رود در حالی که حضانت کودک خود را بر عهده دارد، آیا شوهر می تواند مانع بیرون بردن بچه از خانه